Journal of Rangeland

fa تاثیر احداث راه آهن یزد-اقلید بر تنوع و غنای تیپ های بوته‌ای و درختچه ای مراتع استان یزد The effect of Yazd-Eghlid railway construction on diversity and richness of shrub and Bush-tree rangelands in Yazd province تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: احداث راهها از جمله احداث راهآهن از فعالیتهای مهم درتوسعه هر کشور محسوب میشود و به دلیل داشتن نقش زیر بنایی تاثیرات زیادی بر رشد اقتصادی کشور دارد و از طرفی مراتع نیز به دلیل داشتن خدمات اکوسیستمی متنوع و مهمی که دارند نقش بسزایی در توسعه پایدار اکوسیستمها دارند که بدون در نظر گرفتن ملاحظات محیطزیستی در طول فرایند احداث پروژه راهآهن نمیتوان از محیط زیست پیرامون محافظت نمود، پروژه های خطی مختلف از جمله احداث راهآهن بر اکوسیستمهای مختلف میتواند اثرات منفی را بر محیط زیست اطراف راهآهن داشته باشد. بنابراین مطالعه اثر راهآهن بر اکوسیستمهای مرتعی از اهمیت زیادی برخوردار است. مواد وروشها: این مطالعه اثرات احداث راهآهن یزد-اقلید را بر تنوع و غنای پوشش گیاهی مراتع منطقه حفاظتشده کالمند-بهادران  بررسی نموده است. بدین منظور از روش نمونهبرداری تصادفی-سیستماتیک در چهار تیپ پوشش گیاهی درمنه، علف شتر، قیچ و رمس در سه فاصله از راهآهن (0-250 متر، 250-500 متر، 500-1000 متر) استفاده شد. پارامترهای پوشش گیاهی و تراکم در هر پلات اندازهگیری گردید، بدینصورت که در داخل هر منطقه 4 ترانسکت 100 متری به طور تصادفی و تعداد 2 پلات در ابتدا و انتهای هر ترانسکت به صورت سیستماتیک قرار داده شد تعداد و اندازه پلاتها با توجه به نوع و وضعیت پوشش  گیاهی موجود در منطقه مورد مطالعه تعیین گردید که در این مطالعه در تیپ رمس و قیچ از پلاتهای  25 متر مربعی و در تیپ درمنه و علف شتر از پلاتهای 4 متر مربع استفاده شد. در داخل هر پلات و در امتداد هر ترانسکت درصد پوشش و تعداد پایه (تراکم) تعیین شد. سپس با استفاده از دادههای مذکور شاخصهای تنوع و غنا شامل شاخصهای تنوع ( شانون و سیمپسون) (& Shannon Simpson)، غنا (مارگالف و منهینیک)( Margalef &Menheni )، یکنواختی و تعداد با استفاده از نرم افزار Past   محاسبه و با استفاده از نرم افزار Spss  (نسخه 16) و آنالیز واریانس و آزمون دانکن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج: نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که احداث راهآهن تاثیراتی بر تنوع و غنای پوشش گیاهی مراتع داشته است. در تیپ درمنه احداث راهآهن باعث تاثیر معنیداری (01/0P<) بر تنوع، غنا و تعداد حاصل از دادههای درصدپوشش گیاهی داشته است به طوریکه شاخصهای شانون، سیمپسون، مارگالف، منهینیک و تعداد در فاصله 0-250 متری از راهآهن کاهش یافت و اما احداث راهآهن تاثیر معنیداری بر شاخصهای تنوع و غنای  حاصل از  دادههای تراکم پوشش گیاهی و همچنین شاخص یکنواختی نداشت، در تیپ علفشتر احداث راهآهن تاثیر معنیداری بر شاخصهای تنوع (شانون و سیمپسون) (01/0P<) و شاخص مارگالف حاصل از دادههای درصد پوششگیاهی (05/0P<) داشته به طوریکه در فاصله 0-250 متری از راهآهن این شاخصها افزایش و در فواصل 250-500 متری و500-100 متری از راهآهن این شاخصها کاهش داشت و بر  هیچکدام از شاخصهای تنوع و غنای حاصل از داده های تراکم پوشش گیاهی و شاخص های تعداد و یکنواختی تاثیر معنیداری نداشت، در تیپ قیچ نیز احداث راهآهن تنها باعث افزایش معنیدار شاخصهای غنای حاصل از دادههای تراکم پوشش گیاهی، منهینیک (01/0P<) و مارگالف (05/0P<) در فاصله 0-250 متری از راهآهن شد و احداث راهآهن تاثیر معنیداری بر شاخص های تنوع و غنای حاصل از دادههای درصد پوشش گیاهی و تعداد و یکنواختی نداشت. در تیپ رمس احداث راهآهن تاثیر معنیداری بر هیچکدام از شاخصهای تنوع و غنای حاصل از دادههای تراکم و درصد پوششگیاهی نداشته است نتیجه گیری: در این مطالعه میتوان نتیجهگیری کرد که احداث راهآهن از یک سو به دلیل رشد گونههای مهاجم، غیربومی و فرصتطلب باعث افزایش تنوع و غنا در بعضی از مناطق شده است و از سوی دیگر به دلیل عملیات ساخت و ساز احداث باعث از بین بردن پوششگیاهی و کاهش تنوع و غنا در برخی از مناطق شده است که در هر دو صورت تنوع زیستی مراتع را مورد تهدید قرار میدهد و پیشنهاد میشود برنامه های احیا و بازسازی پوشش گیاهی مراتع بعد از عملیات احداث راهآهن مورد پایش و بررسی قرار گیرد.   Background and objectives: Construction of roads, including the construction of railways, is one of the important activities in the development of any country having a great impact on the economy of the country. It also affects rangelands due to its diverse and important ecosystem services. Without considering environmental impact the railway project could not protect the environment.  Inversely, could have negative effects on the environment around the railway.  For that, the study of the effect of the railway on rangeland ecosystems is very important. methodology: This study investigated the effects of Yazd-Eghlid railway construction on the diversity and richness of vegetation of the rangelands of Kalmand-Bahadoran protected area. For this purpose, random-systematic sampling method is used in four types of vegetation: Artemisia sieberi, Cornulaca monacantha, Zygophylum eurypterum and Hammada salicornica at three distances from the railway (0-250 m, 250-500 m, 500-1000 m). Vegetation parameters and density were measured in each plot, so that inside each area, 4 100-meter transects were randomly placed and 2 plots at the beginning and end of each transect were systematically placed. According to the type and condition of vegetation in the study area,  25 square meters plots were used in Hammada salicornica and Zygophylum eurypterum type and 4 square meters plots in Artemisia sieberi and Cornulaca monacantha types. Within each plot and along each transect, the percentage of cover and the density were measured with the help of diversity and richness indices including Shannon & Simpson, Margalef & Menheni, uniformity and number. Data were calculated and analyzed using Spss software (version 16) and analysis of variance and Duncan test. Results: The results of this study showed that the construction of the railway had effects on the diversity and richness of vegetation in the rangelands. In Artemisia sieberi type, railway construction had a significant effect (P <0.01) on the diversity, richness and number of vegetation percentage. they decreased at a distance of 0-250 m from the railway, but the construction of the railway did not have a significant effect on the diversity and richness indices obtained from the vegetation density data as well as the uniformity index. In Cornulaca monacantha type, railway construction had a significant effect on diversity indices (Shannon and Simpson) (P <0.01) and Margalf index obtained from vegetation percentage data (P <0.05). At the distance of 0-250 meters from the railway, these indicators increased. In the distances of 250-500 meters and 500-100 meters from the railway, these indicators decreased. Vegetation, for number and uniformity indices no significant effect was recorded. In the Zygophylum eurypterum, the construction of the railway only significantly increased the richness indices obtained from the data of vegetation density, manhine (P <0.01) and Margalf (P <0.05). At a distance of 0-250 meters from the railway and the construction of the railway had a significant effect on the indicators of diversity and richness of data. There was no percentage of vegetation, number or uniformity. in Hammada salicornica vegetation type, railway construction has not had a significant effect on any of the indicators of diversity and richness obtained from density data and vegetation percentage. Conclusion: According to the results, it could be concluded that the construction of the railway leads to the growth of invasive, non-native and opportunistic species thus, increased diversity and richness in some areas. On the other hand, construction operations have led to the destruction of vegetation and reduced diversity and richness in some areas, which both cases threatens the biodiversity of rangelands, and it is suggested that rehabilitation and restoration programs be implemented. Plant pastures should be monitored and examined after the construction of the railway.   پوشش‌گیاهی, راه‌آهن, مراتع, تنوع, غنا Vegetation, Railway, Rangelands, Diversity, Richness 271 283 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1327-1&slc_lang=fa&sid=1 Samira Hossein jafari سمیرا حسین جعفری samirahosseinjafari@yahoo.com 100319475328460014470 100319475328460014470 No Lecturer, Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Torbat Heydarieh, Mashhad گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تربت حیدریه، مشهد Hanieh Khodad Saryazdi هانیه خداداد سریزدی Hani.khodadad.75@gmail.com 100319475328460014471 100319475328460014471 No Department of Environment, Faculty of Natural Resources and Desert Studies, Yazd University, Yazd گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد Mohammad reza Elmi محمدرضا علمی melmi@yazd.ac.ir 100319475328460014472 100319475328460014472 Yes Department of Environment, Faculty of Natural Resources and Desert Studies, Yazd University, Yazd گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی وکویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد