fa بررسی تأثیر ویژگی های ارتفاع و جهت دامنه بر غلظت عناصر معدنی خاک، گیاهان مرتعی و شیر گوسفندان (مطالعه موردی: شمال و جنوب شرقی سبلان در استان اردبیل) تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL">هدف این پژوهش تعیین و مقایسه غلظت عناصر معدنی در شیر میش&shy;های در حال چرا در مراتع ارتفاعات شمال و جنوب شرقی سبلان بود. بدین منظور مراتع واقع در طبقه‌های ارتفاعی 2100-1800، 2700-2300 و 3700-3200 متری در دامنه جنوب&shy;شرقی سبلان و 1800-1300، 2500-1800&shy; و 3200-2500 متری در دامنه شمال سبلان به‌ترتیب به‌عنوان سایت&shy;های ارتفاعی اول، دوم و سوم انتخاب شدند. سپس خاک، مخلوط گیاهان مرتعی (با استفاده از پلات یک مترمربعی) و شیر میش‌های چراکننده در این مراتع جهت اندازه&shy;گیری میزان مواد معدنی آنها جمع&shy;آوری شد. غلظت عناصر معدنی کلسیم، فسفر، پتاسیم، منیزیم، سدیم، روی، مس، منگنز و آهن در نمونه&shy;های آماده شده به‌وسیله دستگاه اسپکتروفتومتری جذب اتمی و فلم‌فتومتر اندازه&shy;گیری شد. تجزیه و تحلیل آماری داده&shy;ها با استفاده از نرم&shy;افزار &nbsp;<span dir="LTR">SAS9.1</span>و با رویه مدل عمومی خطی در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام شد. نتایج نشان داد که در شیر گوسفندان چرا کننده در طبقه ارتفاعی 1800-1300 متری مراتع جنوب شرقی سبلان، میانگین عناصر کلسیم (49/619)، فسفر (41/607)، پتاسیم (29/1399)، منیزیم (01/165) (میلی&shy;گرم در کیلوگرم)، مس (9/1312)، روی (10920) و منگنز (6/732) (میکروگرم در کیلوگرم) به‌طور معنی&shy;داری بیشتر بود (05/0><span dir="LTR">p</span>). در ارتفاع 3200-2500 متری مراتع دامنه شمال سبلان نیز کلسیم (57/937)، فسفر (55/320)، سدیم (75/924)، منیزیم (05/100) (میلی&shy;گرم در کیلوگرم)، آهن (24041)، مس (7/2384) و منگنز (79/1355) (میکروگرم در کیلوگرم) به‌طور معنی&shy;داری بیشتر بود (05/0><span dir="LTR">p</span>). مقایسه غلظت عناصر معدنی در شیر میش&shy;های چراکننده در دو دامنه شمال و جنوب&shy;شرقی سبلان نیز نشان داد که غلظت اغلب عناصر مورد مطالعه بجز کلسیم، مس و منگنز در شیر میش&shy;های چراکننده در مراتع جنوب شرقی سبلان به‌طور معنی&shy;داری بیشتر بود (05/0><span dir="LTR">p</span>). در حالت کلی نتایج نشان داد که ارتفاع و جهت مرتع با تأثیر بر میزان عناصر معدنی خاک و گیاهان مرتعی می&shy;تواند بر وضعیت عناصر معدنی شیر میش&shy;های چراکننده در مراتع سبلان تأثیرگذار باشد.</p> <p>The aim of this study was to determine and compare the mineral concentration in the milk of grazing ewes in rangelands of northern and southeastern Sabalan. For this purpose, three range sites in 1800-2100, 2300-2700 and 3200-3700 meter from sea level in the rangeland of south-eastern Sabalan and 1300-1800, 1800-25800 and 2500-3200 m&nbsp; elevations in northern Sabalan were selected as the study site. Soil samples were collected and plant biomass in a 1 m² were measured and grazed sheep milk grazed in these sites were collected for the measurement of mineral concentrations. The minerals concentrations of Calcium, Phosphorus, Potassium, Magnesium, Sodium, Zinc, Copper, Manganese and Iron in collected samples were measured by atomic absorption spectrophotometer and flame photometer. Data was analyzed in a completely randomized design using SAS9.1 software and the General Linear Model procedure was used for statistical analysis. The results showed that Ca (619.49 mg/kg), P (607.41 mg/kg), K (1399.29 mg/kg), Mg (165.01 mg/kg), Cu (1312.9 &micro;g/kg), Zn (10920 &micro;g/kg) and Mn (732.6 &micro;g/kg) in grazing sheep milk in the site of 1300-1800 m of south-eastern Sabalan were significantly higher (P<0.05). Ca (937.57 mg/kg), P (320.55 mg/kg), Na (924.75 mg/kg), Mg (100.05 mg/kg), Fe (24041 &micro;g/kg), Cu (2384.7 &micro;g/kg) and Mn (1355.79 &micro;g/kg) in grazing sheep milk at 2500-3200m elevation of northern Sabalan were significantly higher (P<0.05). According to the results, of most elements except calcium, copper and manganese in milk of grazed sheep in rangelands of south-eastern Sabalan were significantly higher (P<0.05) than the sheep grazed on northern slopes. . In general, the results showed that the ecological conditions such as altitude and aspect of rangelands has great influence on mineral concentration of&nbsp; sheep milk in Sabalan through their&nbsp; effets on the soil and plant minerals.</p> علوفه مرتعی, مواد معدنی, شیر, گوسفند, ارتفاع از سطح دریا, سبلان, استان اردبیل. Rangeland Forages, Minerals, Milk, Sheep, Elevation, Sabalan, Ardabil Province. 330 343 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-58&slc_lang=fa&sid=1 Samira Keramati jobedar سمیرا کرامتی جبه دار 10031947532846002869 10031947532846002869 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Farzad Mirzaee aghcheh فرزاد میرزائی آقجه قشلاق 10031947532846002870 10031947532846002870 Yes University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Ardavan Ghorbani اردوان قربانی 10031947532846002871 10031947532846002871 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Bahram Fathi Achachelooee بهرام فتحی آچاچلوئی 10031947532846002872 10031947532846002872 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Bahman Navid shad بهمن نویدشاد 10031947532846002873 10031947532846002873 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی