Journal of Rangeland

fa بررسی عکس العمل گونه Tamarix androssowii Litv. به برخی متغیرهای محیطی در رویشگاه های استان اصفهان Investigation of Tamarix androssowii Litv. reaction to some environmental variables in stands of Isfahan province تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: حفظ گونه‌های بومی‌ هر منطقه به‌ویژه گونه‌های بومی ‌در معرض انقراض یکی از نیاز‌های اساسی مدیریتی است و شناخت نیازهای اکولوژیک این گونه‌ها و ارتباط آن با عوامل محیطی از جمله اساسی‌ترین مطالعات در زمینه حفاظت از گونه‌ها به‌شمار می‌رود. تحقیق حاضر با هدف بررسی عوامل بوم‌شناختی مؤثر بر پراکنش گونه Tamarix androssowii Litv در استان اصفهان و بررسی ارتباط بین خصوصیات خاک و پوشش گیاهی رویشگاههای مختلف گونه گز در استان اصفهان به‌منظور شناسایی نیازهای زیستی و تعمیم به سایر مناطق خشک و نیمه‌خشک استان انجام شد. مواد و روشها: در پژوهش حاضر، وضعیت رویشگاهی گز خزری (Tamarix androssowii) در چهار منطقه حبیب آباد، سجزی، خارا و منطقه شاخ کنار در استان اصفهان بررسی شد. به‌طور کلی در 10 پلات در مناطق مورد مطالعه، نمونهبرداری خاک و ثبت مشخصات گیاهی از قبیل درصد تاج پوشش، تراکم و متوسط ارتفاع گونه انجام گرفت. همچنین ارتفاع از سطح دریا و شیب در همه پلات‌ها ثبت گردید. نمونه‌های خاک در دو عمق ۳۰-0 و70-۳۰ سانتیمتر برداشت شد و واکنش خاک، هدایت الکتریکی، مجموع کلسیم و منیزیم محلول، نسبت جذب سدیم، درصد گچ، مواد خنثی شونده، درصد سدیم، درصد شن، رس و سیلت اندازه‌گیری شد. به‌منظور بررسی ارتباط گونه مورد مطالعه با عوامل محیطی از نرمافزارهایCANOCO 4.5  و PC-ordination استفاده شد. همچنین از آزمون مقایسه میانگین دانگن در سطح اطمینان پنج درصد در نرمافزار SPSSVer.25 استفاده شد. نتایج: طبق دندروگرام می‌توان بیان کرد که این چهار منطقه مورد مطالعه بر اساس پلات‌های نمونهبرداری که شامل عوامل ادافیکی ‌بودند، تفاوت اساسی ندارند و بنابراین هر چهار منطقه نمونهبرداری را می‌توان جزء یک رویشگاه برای گونه گز خزری لحاظ کرد. عامل مواد خنثی شونده (TNV) در عمق دوم نسبت به عمق اول به‌دلیل قدرت آبشویی بالا افزایش نشان داد. عوامل EC، درصد گچ، میزان سدیم وSAR  روند کاهشی از خود نشان داده است. همچنین مجموع کلسیم و منیزیم، در عمق دوم نسبت به عمق اول کاهش یافته است و به‌طور کلی روند وضعیت عوامل در این دو عمق خاک خاصیت ذاتی این مناطق است و عموماً در افق دوم روند کاهشی نشان داد. تجزیه داده‌های پوشش گیاهی و متغیرهای محیطی با استفاده از روش PCA، ضمن ارائه یک تفسیر گرافیکی، به خوبی روابط بین تغییرات متغیرهای محیطی و نحوه پراکنش گونههای گیاهی را آشکار کرد. بیش‌ترین مقادیر ویژه، متعلق به دو محور اول رج‌بندی است و محور اول و دوم جمعاً 7/86 درصد تغییرات را توجیه کرد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که بافت خاک مناطق رویشی این گونه عمدتاً لومی‌شنی است. درصد گچ مؤثرترین عامل بر تراکم این گونه بوده است. همچنین درصد تاج پوشش و متوسط ارتفاع این گونه بیشتر متأثر از درصد سیلت و درصد رس خاک است. بررسی ویژگیهای خاک مناطق رویشی این گونه در دو عمق نمونهبرداری نشان داد که میزان هدایت الکتریکی و میزان سدیم در عمق اول نسبت به عمق دوم بیشتر بوده که علت آن تجزیه لاشبرگ گونه گز در عمق سطحی است. نتیجه گیری: در نتیجه، با شناخت عوامل مؤثر بر پراکنش گونه گز خزری و تعمیم نتایج حاصل در مناطق مشابه، می‌توان راه‌حل مناسبی در زمینه حفاظت از گونهها ارائه کرد.   Background and objectives: The conservation of endemic and endangered species is a fundamental requirement for effective ecological management. Understanding the ecological requirements of such species and their interactions with environmental factors is critical for their preservation. This study aims to identify the key ecological factors influencing the distribution of Tamarix androssowii Litv. and examine the relationship between soil characteristics and vegetation across different stands in Isfahan Province. The findings will contribute to a broader understanding of the species' ecological needs and their potential application in other arid and semi-arid regions. Methodology: The distribution and stand characteristics of Tamarix androssowii were examined in four regions of Isfahan Province: Habibabad, Sejzi, Khara, and Shakhkonar. Soil sampling and vegetation assessments—including canopy cover percentage, density, and average plant height—were conducted in 10 plots per site. Elevation and slope data were also recorded. Soil samples were collected at depths of 0–30 cm and 30–70 cm and analyzed for pH, electrical conductivity (EC), calcium and magnesium content, sodium absorption ratio (SAR), gypsum percentage, total neutralizing value (TNV), sodium concentration, and sand, clay, and silt composition. Multivariate statistical analysis was conducted using CANOCO 4.5 and PC-Ordination software to explore the relationships between species distribution and environmental factors. Duncan’s mean comparison test was applied in SPSS 25 software (with a 5% confidence level) to assess differences among sites. Results: The dendrogram analysis indicated no significant variation among the four study sites based on edaphic factors, suggesting that all locations can be considered as a single stand for Tamarix androssowii. TNV exhibited an increase at deeper soil layers due to leaching effects. EC, gypsum percentage, sodium concentration, and SAR displayed a decreasing trend with increasing soil depth. The combined calcium and magnesium content was lower in the deeper soil layer, consistent with the inherent characteristics of these sites. Principal Component Analysis (PCA) effectively illustrated the relationships between environmental variables and vegetation distribution, with the first two axes accounting for 86.7% of total variation. The results indicated that Tamarix androssowii primarily thrives in sandy loam soil texture. Gypsum percentage was identified as the most influential factor in determining species density, while canopy cover and plant height were more significantly affected by silt and clay content. Moreover, the electrical conductivity and sodium concentration were higher in the surface layer (0–30 cm) due to litter decomposition, contributing to variations in soil properties across depths. Conclusion: By identifying key environmental factors affecting the distribution of Tamarix androssowii, this study provides insights that can be applied to similar ecosystems. The findings contribute to the development of conservation strategies aimed at protecting and sustaining populations of Tamarix androssowii in arid and semi-arid regions.   آت اکولوژی, رج‌بندی, گز خزری, پراکنش Autoecology, Ordination, Tamarix androssowii, Species Distribution 1 13 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1334-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadali Ghavampoor محمد علی قوام پور Mohammadali.Ghavampour@srbiau.ac.ir 100319475328460018125 100319475328460018125 No Department of Natural Resources and Environment, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران Seyed Abbas Mirjalili سید عباس میرجلیلی Abmirjalili@gmail.com 100319475328460018126 100319475328460018126 Yes Imam Khomeini Higher Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره)، تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران Mohammad Jafari محمد جعفری jafary@ut.ac.ir 100319475328460018127 100319475328460018127 No Department of Arid and Mountains Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Hossein Azarnivand حسین آذرنیوند hazar@ut.ac.ir 100319475328460018128 100319475328460018128 No Department of Arid and Mountains Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Akbar Javadi اکبر جوادی a.javadi@srbiau.ac.ir 100319475328460018129 100319475328460018129 No Department of Forestry, Rangeland and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, Islamic Azad University, Research Sciences Branch, Tehran گروه جنگل، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران