fa اثر تراکم خاک بر رشد طولی ریشه گونه‌های مرتعی Ferula gummosa، Agropyron elongatum، Medicago minima، Atriplex canescens و Atriplex lentiformis تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:B Nazanin;">فشردگی خاک باعث کاهش خلل و فرج خاک و درپی آن کوچک‌تر شدن قطر مجاری موئینه خاک می‌شود. این امر دسترسی گیاه به مواد معدنی و آب منفذی را محدود می‌سازد. از اینرو ارزیابی تراکم خاک به‌منظور بهبود روش‌های مدیریتی در مراتع و زمین‌های کشاورزی و همچنین کاهش مشکلات ناشی از تراکم در محیط زیست و تولید محصول ضروری است. در این پژوهش اثر تراکم خاک بر روی رشد ریشه پنج گونه‌ مرتعی</span> <em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Ferula gummosa</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;">، </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Agropyron elongatum</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;">، </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Medicago minima</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;">، </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Atriplex canescens</span></span></span></em> <span style="font-family:B Nazanin;">و</span> <em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Atriplex lentiformis</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;"> در مقیاس آزمایشگاهی بررسی شد. ابتدا با استفاده از ضربات چکش سه سطح تراکم (تخلخل 36، 47 و 56 درصد) در یک خاک لومی-رسی در مقیاس گلدانی تهیه شد. در مرحله بعد، از هر گونه مرتعی انتخاب شده سه عدد بذر در داخل هر گلدان با تکرار سه تایی کشت شد. پس از گذشت یک دوره 60 روزه، طول ریشه‌های فرعی و اصلی برای هر کدام از نمونه‌ها اندازه‌گیری‌شد. به منظور آنالیز آماری داده‌ها از آزمون تجزیه واریانس یک‌طرفه استفاده‌شد. نتایج این پژوهش نشان‌داد که بین میزان تراکم خاک و رشد ریشه‌های فرعی و اصلی تمامی گیاهان مرتعی مورد مطالعه یک رابطه خطی وجود دارد. به‌طوریکه با کاهش میزان تراکم، رشد ریشه‌های فرعی و اصلی افزایش یافته ‌است. مقایسه رشد ریشه‌های اصلی و فرعی گیاهان مورد مطالعه نشان‌داد که رشد ریشه اصلی گیاه </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">A. canescens</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;"> در تمامی شدت‌های تراکم بیشتر از سایر گیاهان بوده‌است. علاوه بر این </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">A. canescens</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;"> تنها گیاهی است رشد ریشه‌های فرعی آن در تخلخل‌های مختلف اختلاف معنی‌دار با هم ندارد. همچنین در دو گیاه </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">M. minima</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;"> و </span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">A. lentiformis</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;"> بین رشد ریشه‌های اصلی آنها در تمامی شدت‌های تراکم خاک اختلاف معنی‌داری وجود ندارد. نتایج این پژوهش نشان داد که با کاهش میزان تراکم خاک، درصد فراوانی ریشه‌های فرعی افزایش یافته است. بیشترین درصد فراوانی اندازه‌گیری‌شده در تمامی گیاهان مربوط به ریشه‌های فرعی بین 1-0 سانتی‌متر در تخلخل 56 درصد می‌باشد. از این‌رو با افزایش میزان تخلخل و در پی آن افزایش خلل و فرج خاک، شرایط برای رشد طولی ریشه‌های گیاهان مرتعی فراهم‌تر می‌شود. اگرچه که نرخ تغییرات در ریشه‌های فرعی به مراتب بیشتر از ریشه اصلی می‌باشد.</span> Soil compaction reduces pore space in the soil and subsequently diminishes the diameter of capillary tubes in the soil. This limits the plant&#39;s access to minerals and pore water. Hence, it is necessary to evaluate soil compaction in order to improve rangeland&rsquo;s management as well as agricultural lands. In this study, soil compaction effect on root growth of five rangeland plant species, <em>Ferula gummosa</em>, <em>Agropyrin elangatum</em>, <em>Medicago minima</em>, <em>Atriplex canescens</em> and <em>Atriplex lentiformis</em>, at laboratory scale was investigated. First, three soil compaction levels (0.36, 0.47 and 0.56 persentage of porosity) for a loam-clay soil were provided using hammer dropping method within plastic pots. In the next step, three seeds from each species were cultivated in each plastic pot with three replications. After a period of 60 days, the length of main and subsidiary roots were measured. One way ANOVA test method was used for statistical analysis of data. Results shows a linear relationship between soil compaction and growth of main and subsidiary root for cultivated species. So, with decreasing in soil compaction degree, the growth of main and subsidiary root was significantly increased. Comparison of main and subsidiary root growth of the studied plant species showed that the growth of main root of <em>Atriplex canescens</em> was higher than other species in all soil compaction levels. Moreover, <em>Atriplex canescens</em> was only species in which its subsidiary roots length was not significantly different in all soil compaction levels. Also, in two plant species of <em>Medicago minima</em> and <em>Atriplex lentiformis</em>, there is not significantly different between the growth of their main roots in all soil compaction levels. Results showed that subsidiary root number increased with reducing soil compaction. The highest percentage of measured frequency in all plants is related to the subsidiary roots of 0-100 cm in porosity of 56%. Therefore, by increasing the amount of porosity and consequently increasing soil porosity, the conditions for longitudinal growth of the roots of rangeland plants are provided. However, the rate of root growth changes in the subsidiary roots is far greater than the main root. گیاهان مرتعی, تراکم خاک, طول ریشه, ریشه اصلی, ریشه فرعی. Rangeland plants, Soil compaction, Root lenght, Main root, Subsidiary root 622 633 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-176&slc_lang=fa&sid=1 Nafiseh Grayloo نفیسه گرایلو 100319475328460011600 100319475328460011600 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Agricultre and natural resource, Gonbad Kavous University, Gonbad گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس Aboalfazl Tahmasbi ابوالفضل طهماسبی ab_tahmasebi@yahoo.com 100319475328460011601 100319475328460011601 Yes Department of Range and Watershed Management, Faculty of Agricultre and natural resource, Gonbad Kavous University, Gonbad گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس Mojtaba Ghare mahmmodloo مجتبی قره محمودلو 100319475328460011602 100319475328460011602 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Agricultre and natural resource, Gonbad Kavous University, Gonbad گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس Akbar Fakhire اکبر فخیره 100319475328460011603 100319475328460011603 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Agricultre and natural resource, Gonbad Kavous University, Gonbad گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس