fa اثر مرحله رشد و گرادیان ارتفاعی بر کیفیت علوفه گونه دارویی کما (Ferula haussknechtii) و امکان استفاده چندمنظوره آن (مطالعه موردی: مراتع سارال) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">تعیین کیفیت علوفه گونه&shy;های گیاهی در مراحل مختلف رشد، یکی از مهم‌ترین موارد در مدیریت صحیح مراتع می&shy;باشد. این پژوهش جهت تعیین و مقایسه ارزش غذایی گونۀ</span></span></span><em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Ferula</span></span></span></span></em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> <em>hausskenchtii H. Wolhff ex Rech</em>&nbsp; </span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">&nbsp;در سه مرحله رشد و سه طبقه ارتفاعی در مراتع باینچوب سارال انجام شد. مقادیر پروتئین خام (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CP</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ADF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، الیاف نامحلول در شوینده خنثی (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">NDF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، ماده خشک قابل هضم (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">DMD</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، انرژی متابولیسمی (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ME</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، درصد کربوهیدرات&shy;های محلول در آب اندام هوایی (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">WSC</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، فیبر خام (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) و خاکستر (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ASH</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، به&shy;عنوان شاخص&shy;های کیفیت علوفه، با روش طیف&shy;سنجی توسط دستگاه </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">NIR</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> اندازه&shy;گیری شدند و با مقادیر متناظر آنها در تفاله&shy;های حاصل از اسانس&shy;گیری، مقایسه شدند. تجزیه واریانس داده&shy;ها با استفاده از طرح کامل تصادفی در نرم&shy;افزار </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">R</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> صورت گرفت. نتایج نشان داد با افزایش مرحله رشد، مقادیر شاخص&shy;های </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CP</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">DMD</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ASH</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ME</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> کاهش و مقادیر شاخص&shy;های </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ADF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">WSC</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">NDF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> افزایش می&shy;یابد. همچنین با افزایش ارتفاع، مقادیر شاخص&shy;های </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CP</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">DMD</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ASH</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ME</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> افزایش و در مقابل، مقدار شاخص </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> کاهش می&shy;یابد. همچنین مقایسه شاخص‌ها قبل و بعد از اسانس‌گیری در مرحله بذردهی و گلدهی نشان داد بعد از اسانس‌گیری مقادیر شاخص‌های </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">WSC CP</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">DMD</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ASH</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ME</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> کاهش و مقادیر </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">NDF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ADF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> افزایش یافت و&nbsp; در مرحله رشد رویشی مقادیر </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">CP</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">DMD</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ME</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> افزایش و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ADF</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> کاهش یافت. نتایج حاصل از مقادیر شاخص&shy;های کیفیت علوفه تفاله&shy;های حاصل از فرآیند اسانس&shy;گیری، بیانگر امکان استفاده چندمنظوره از این گونه دارویی، علاوه بر اسانس&shy;گیری؛ در تامین نیاز غذایی دام‌ها، در فصل غیررشد می&shy;باشد. </span></span></span> Determination of forage quality at different phenological stages is one of the most important issues for proper range management. This research was conducted to determine and compare the nutritional values of <em>Ferula</em> <em>hausskenchtii</em> species in three phenological stages namely, vegetative, flowering and seedling. Three altitude above sea levels (1850, 2250 and 2650 meters) and the period before and after extraction were the other treatment applied &nbsp;in Saral rangelands of Kurdistan province. The aerial parts of <em>Ferula</em> <em>hausskenchtii</em> was harvested, dried and powdered in three phonological stages with three replications. Forage quality indices such as: CP, ADF, NDF, DMD, ash, CF, WSC, and ME were analyzed using NIR method. Data were analyzed using a completely randomized design by R software. The results showed that forage quality of this species varies in different vegetative stages, elevation classes and time of essence extraction. As the age of <em>Ferula</em> <em>hausskenchtii</em> increases, the amount of CP, DMD, ASH and ME indices decrease and the amount of ADF, WSC, NDF and CF indices increases. The results also suggest a positive relation between elevation and the amount of CP, DMD, ASH and ME indices. Opposite result was recorded for the relation between the altitude and CF index. Studied species has a maximum crude protein and minimum crude fiber at vegetative stage which is good enough for livestock requirement, Therefore, it is better to harvest this species at this vegetative stage Ferula hausskenchtii , Near-Infra-Red, ارزش غذایی, سارال. Ferula hausskenchtii, Near-Infra-Red, Nutritive value, Saral. 610 620 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-121&slc_lang=fa&sid=1 Habibeh Hosseini سیده حبیبه حسینی h_hosseiny@ut.ac.ir 100319475328460011102 100319475328460011102 Yes Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مرتعداری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Gholamali Heshmati غلامعلی حشمتی 100319475328460011103 100319475328460011103 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مرتعداری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Mehdi Mirza مهدی میرزا 100319475328460011104 100319475328460011104 No Medicinal Plants Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran گروه تحقیقات گیاهان دارویی، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران Parviz Karami پرویز کرمی 100319475328460011105 100319475328460011105 No Department of Range and Watershed Mamnagement, Faculty of Natural Resources, University of Kurdistan, Sanandaj گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج