fa بررسی اثر شدت چرای دام بر میزان تصاعد گاز گلخانه‌ای دی‌اکسید‌کربن (مراتع قوشچی ارومیه) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">افزایش آزاد شدن گازهای گلخانه‌ای مانند دی‌اکسیدکربن از خاک‌ به اتمسفر، یکی از نگرانی‌های جهان در چند دهه گذشته بوده است. گاز دی‌اکسید‌کربن به عنوان یکی از عوامل مهم و مؤثر در گرمایش جهانی، تغییر اقلیم و یا اثر گلخانه‌ای، محسوب می‌شود. در این پژوهش تاثیرگذاری عملیات مدیریت مراتع بر میزان تصاعد گاز گلخانه‌ای دی‌اکسید‌کربن به کمک روش اتاقک بسته در سه سایت شدت چرایی منطقه گردنه قوشچی ارومیه در استان آذربایجان غربی به</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">صورت ماهانه</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">به</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مدت</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">یکسال</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">اندازه‌گیری</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">شد. داده‌های تحقیق </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">با استفاده از آزمون فاکتوریل تجزیه و تحلیل شدند. سپس به</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">منظور</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مقایسه</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">میانگین داده‌ها، آزمون</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">دانکن</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">به کار گرفته شد.</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> نتایچ تحقیق نشان داد که بالاترین میانگین‌ دی‌اکسیدکربن متصاعد شده خاک در بین سایت‌های شدت چرایی مختلف منطقه قوشچی با میزان 2/4 (گرم، در متر‌مربع در روز) متعلق به سایت با شدت چرایی زیاد می‌باشد. بالاترین میانگین‌ فاکتور دی اکسیدکربن متصاعد شده خاک در بین ماه‌های مختلف در منطقه قوشچی با میزان 42/4 (گرم، در متر‌مربع در روز) و 13/4 (گرم، در متر‌مربع در روز) به‌ترتیب در ماه‌های مرداد و تیرماه و در سایت با شدت چرایی زیاد گزارش شد. همچنین نتایج تحقیق نشان داد که کمترین میانگین‌ دی اکسیدکربن متصاعد شده خاک در بین ماه‌های مختلف به میزان 51/0 و 55/0 (گرم، در متر‌مربع در روز) به‌ترتیب در ماه‌های بهمن و آذر و در سایت قرق رخ داده است. یکی از دلایل افزایش میزان تصاعد گاز دی‌اکسیدکربن در سایت‌های تحت چرا این است که دام با لگدکوبی سطح خاک سبب فشردگی و به هم خوردگی سطح خاک و ایجاد فرسایش می‌شود و این تغییر شرایط به نوبه خود بر محتوی رطوبتی و دمایی وضعیت خاک تاثیر می‌گذارد و به تصاعد چشمگیر کربن از سطح خاک منجر می‌شود. همچنین، میزان بالای فضولات دامی در مراتع با شدت چرای بالا، باعث افزایش فعالیت میکروارگانیسم‌های خاکی و در نتیجه افزایش میزان تصاعد کربن در این مناطق می‌باشد. بنابراین چرای بیش از حد، تهدیدی برای سلامت خاک مراتع از نظر افزایش گاز گلخانه‌ای دی اکسیدکربن است و بایستی در مدیریت اکوسیستم طبیعی مراتع این موضوع مهم مورد توجه برنامه‌ریزان و مدیران منابع طبیعی قرار گیرد.</span></span> The increasing rate of greenhouse gases release such as carbon dioxide from soil to the atmosphere posed serious concerns in the world over the past few decades. Carbon dioxide gas is identified as one of the important factors responsible for accelerating greenhouse effect, global warming and climate change. Closed chamber method was used to evaluate the effects of various grazing pressure on the rate of carbon dioxide emission. The amount of CO₂ emission was measured on a monthly bases for a period of one year in Ghoshchi Rangelands of Urmia, West Azerbaijan province. The factorial analysis revealed that severe grazing pressure leads to the highest mean of carbon dioxide production (4.2 g/m ² / day). The highest average amount of carbon dioxide was produced in August and July (4.42 and 4.13 g/m²/day). The lowest CO₂ production was observed in February and December (0.51 and 0.55) in grazing exclusion site. Increasing soil microorganisms activity is responsible for increasing CO₂ emission. Severe trampling in the highly grazed sites leads to an increase in the compactness of soil surface and erosion, and alter the water content and temperature of the soil surface and ultimately increase CO₂ omission. This study highlights the impacts of severe grazing pressure on CO₂ omission; hence, policymakers and range managers should take specific management practices to reduce grazing pressure to prevent CO₂ accumulation in the atmosphere.<br> &nbsp; شدت‌های چرایی, دی‌اکسیدکربن, قرق, روش اطاقک بسته. Grazing Intensities, Carbon dioxide, enclosure, closed chamber method. 113 124 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-88&slc_lang=fa&sid=1 Mahshid Souri مهشید سوری souri@rifr-ac.ir 10031947532846008470 10031947532846008470 Yes Nadia Kamali نادیا کمالی 10031947532846008471 10031947532846008471 No Parvaneh Asouri پروانه عشوری 10031947532846008472 10031947532846008472 No