fa اثر کوتاه‌مدت آتش‌سوزی بر تغییرات پوشش گیاهی در مراتع استان مرکزی (مطالعه موردی: مراتع خسبیجان) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">در این تحقیق اثر کوتاه مدت آتش</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">سوزی بر پوشش</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">گیاهی مراتع سوخته در ایستگاه خسبیجان در سال 1394، با تیپ غالب ورک (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">Rosa persica</span></span></em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> Michx. ex Juss.</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) انجام شده است. نمونه&shy;برداری به صورت <span style="color:black;">تصادفی- سیستماتیک</span> بوده و آماربرداری در سال&shy;های 1395 و 1396 انجام شد</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> ویژگی&shy;های مورد مطالعه شامل درصد پوشش&shy;&shy;گیاهی<span style="color:black;">، تولید علوفه</span> و تراکم بر اساس فرم رویشی و کلاس خوشخوراکی گونه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های گیاهی ثبت گردید.</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> SPSS₂₄ </span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">تجزیه و مقایسه میانگین</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ها با آزمون </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">t</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> جفتی انجام شد. در مجموع 80 گونه گیاهی متعلق به 72 جنس و 25 خانواده گیاهی در منطقه تشخیص داده شد. تروفیتها و همی&shy;کریپتوفیت‌ها از مهم‌ترین گروه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های ساختاری طیف زیستی منطقه به روش رانکایر بودند. بررسی کورولوژیک و استخراج کوروتیپ&shy;ها، غلبه عناصر ایرانی- تورانی را نشان داد. نتایج حاصل از آنالیز داده های مربوط به تراکم، درصد پوشش <span style="color:black;">و تولید علوفه </span>گونه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های گیاهی<span style="color:black;"> به تفکیک فرم رویشی نشان داد که میانگین تراکم، پوشش و تولید علوفه گندمیان یکساله، فورب یکساله و فورب چند ساله در منطقه سوخته نسبت به شاهد افزایش معنی</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">داری داشته، ولی میانگین این پارامترها در مورد فرم بوته&shy;ای در منطقه سوخته نسبت به شاهد کاهش نشان داده است. همچنین نتایج حاصل از آنالیز داده&shy;های مربوط به تراکم، درصد پوشش و تولید علوفه گونه&shy;های گیاهی به تفکیک کلاس خوشخوراکی نشان داد که میانگین تراکم، پوشش و تولید علوفه کلاس‌های خوشخوراکی </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">I</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">II</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">III</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> در منطقه سوخته نسبت به شاهد افزایش داشته، هر چند که این افزایش</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، بعضاً معنی&shy;دار نبود. افزایش پارامترهای مختلف گونه</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های کلاس </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">III</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، پس از آتش&shy;سوزی، به دلیل گسترش گندمیان یکساله و همچنین گونه</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های خشبی و تیغ</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">دار در این عرصه بود. به&shy;&shy;طور&shy;کلی این بررسی نشان داد که خصوصیات مهم گیاهی تحت تاثیر آتش&shy;سوزی تغییر کرده است و این تغییرات تا حدود زیادی به ترکیب اولیه گونه</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های گیاهی و وضعیت مراتع منطقه وابسته بوده است. بنابراین می</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">توان نتیجه گرفت که هر آتش&shy;سوزی در مراتع منجر به افزایش کیفیت علوفه نخواهد شد.</span></span></span> The short-term effects of fire on vegetation changes were studied in Khosbijan station rangelands, which was burnt in 2015. A systematic-randomized method was used to collect data in late May 2016 and 2017. Sampling was carried out in the burned site, with a nearby non-burned site (as control). Vegetation characteristics such as cover and density of shrubs, perennial and annual grasses, perennial and annual forbs, and forage production were measured. The paired T-test was used to compare burned and unburned sites vegetation properties. A total number of 80 vascular plant taxa belonging to 25 families and 72 genera were identified. Asteraceae (with 17 species), Papilionaceae (with 12 species), Poaceae (with 7 species) were the most common plant families in the study area. Therophytes and Hemicryptophytes were also identified as the most life form in this area based on the Raunkiaer classification system. The floristic composition of the area is strongly influenced by a large number of the Irano-Turanian elements. The results showed that density, cover percentage and forage production of perennial and annual forbs, and annual grasses were increased significantly in the burned site. In contrast, density and cover percentage of shrubs decreased in the burned site. Our results revealed that density, cover percentage and forage production of species with various palatability (e.g. I, II, and especially III) increased in the burned site compared to control site. Overall, our results indicated that fire changes the vegetation properties based on the existing floristic composition and range condition. Therefore, fire occurrences do not lead to a better forage quality in all conditions. آتش‌سوزی, اثر کوتاه مدت, ترکیب گیاهی, مراتع Fire, short-term effect, plant composition, rangelands. 52 64 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-83&slc_lang=fa&sid=1 Hamidreza Mirdavoodi حمیدرضا میرداودی hmirdavoodi@yahoo.com 10031947532846008452 10031947532846008452 Yes Gholamreza Goodarzi غلامرضا گودرزی 10031947532846008453 10031947532846008453 No Yousof Yousefi یوسف یوسفی 10031947532846008454 10031947532846008454 No Ali Farmahini علی فرمهینی 10031947532846008455 10031947532846008455 No Reza Siahmansoor رضا سیاه منصور 10031947532846008456 10031947532846008456 No