fa مقایسه برخی عوامل بوم‌شناختی مؤثر بر انتشار گونه‌های Prangos uloptera و Prangos ferulacea در مراتع استان اردبیل تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">هدف از این تحقیق بررسی عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش دو گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Prangos ferulacea </span></span></span></em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Lindl<em>.</em></span></span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">و </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Prangos pabularia</span></span></span></em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> Lindl<em>.</em></span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> در مراتع استان اردبیل بود. هفت رویشگاه جنس جاشیر شناسایی شد که در&nbsp; سه رویشگاه آن گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">P. ferulacea</span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و در&nbsp; دو رویشگاه گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">P. pabularia</span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> حضور داشت. در هر رویشگاه، مکان&shy;های نمونه&shy;برداری مشخص و در طول 3 ترانسکت 100 متری در 10 پلات چهار مترمربعی تراکم گونه ثبت شد. نمونه خاک از ابتدا، وسط و انتهای هر ترانسکت از عمق 30-0 سانتی‌متری برداشت شد. در مجاورت هر رویشگاه در مکان&shy;های عدم‌حضور گونه نیز نمونه&shy;برداری به شیوه یکسان انجام شد. در مکان&shy;های نمونه&shy;برداری ارتفاع از سطح دریا، شیب، جهت شیب و در آزمایشگاه برخی خصوصیات خاک نظیر ماده آلی، ازت، فسفر، پتاسیم، اسیدیته، هدایت الکتریکی و بافت تعیین شد. برای بررسی اثر عوامل محیطی بر حضور و عدم‌حضور دو گونه مورد نظر و مقایسه میانگین خصوصیات اندازه&shy;گیری شده به&shy;ترتیب از تجزیه واریانس یک&shy;طرفه و آزمون توکی استفاده شد. برای تعیین درجه اهمیت متغیرهای اندازه&shy;گیری‌شده در پراکنش این گونه&shy;ها، آنالیز تشخیص مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد که گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">P. pabularia</span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> در مکان&shy;های با مقدار فسفر، درصد رس، هدایت الکتریکی، مقدار بارندگی، درصد شن، درصد شیب و اسیدیته خاک بیشتر و گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">P. ferulacea</span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، در مکان&shy;های با ارتفاع از سطح دریا بیشتر و مقدار بارندگی و پتاسیم خاک کمتر سازگاری بهتری دارند. با توجه به نتایج حاصل از آنالیز تشخیص، عوامل هدایت الکتریکی، ماده آلی، پتاسیم، ارتفاع از سطح دریا، شیب، جهت شیب، درصد سیلت و رس، بارندگی و دما در تمایز مکان&shy;ها و انتشار گونه&shy;های مورد مطالعه مؤثر هستند. بر اساس نتایج می&shy;توان در پیشنهاد گونه&shy;ها برای مدیریت، اصلاح و احیاء مراتع به&shy;طور مناسب&shy;تری تصمیم&shy;گیری نمود.</span></span> This study aimed to investigate the effects of environmental factors on the distribution of <em>Prangos ferulacea </em>Lindl. and <em>Prangos uloptera </em>Lindl. in rangelands of Ardabil province. Four habitats of <em>P. </em><em>uloptera</em> and three habitats of <em>P. ferulacea</em> were selected and three transects with 100m length were established in each habitat. Canopy cover and density of the species were measured in 10 plots with a size of 4 m² along the transects. The elevation, slope, and aspect of the established quadrates were recorded. One-way ANOVA and Tukey test were used to analyze the data. Discriminant analysis was used to assess the importance of the environmental and edaphic factors on the distribution of the species. The results showed that <em>P. uloptera</em> prefered habitats with organic matter of 1.69%, nitrogen of 0.15%, phosphorus of 3 ppm, potassium of 273 ppm, elevation of 2066 m, a slope of 86 %, loamy texture, and mean annual precipitation of 395 mm compared to <em>P. ferulacea</em> . <em>P. ferulacea</em> grow in habitats with lower pH, higher sand, and temperature and sandy loam soil texture compared to <em>P. uloptera</em>. The results of this study can be used by managers to identify appropriate habitats for rehabilitation and restoration programs in rangeland ecosystems.<br> &nbsp; عوامل محیطی, پراکنش گونه‌ها, آنالیز تشخیص, Prangos ferulacea Lindl., Prangos pabularia Lindl., استان اردبیل. Environmental factors, species distribution, discriminant analysis, Prangos ferulacea, Prangos uloptera, Ardabil province. 380 390 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-67&slc_lang=fa&sid=1 Amir Mirzaee امیر میرزایی موسی‌وند 10031947532846007901 10031947532846007901 No Ardavan Ghorbani اردوان قربانی a_ghorbani@uma.ac.ir 10031947532846007902 10031947532846007902 Yes Mohammadali Zare Chahouki محمدعلی زارع‌چاهوکی 10031947532846007903 10031947532846007903 No Farshad Keyvan فرشاد کیوان بهجو 10031947532846007904 10031947532846007904 No Kiomars Sefidi کیومرث سفیدی 10031947532846007905 10031947532846007905 No