fa اثر شیوه‌های مختلف بهره‌برداری از آنغوزه (L. Ferula assa foetida) بر تولید شیرابه (مطالعه موردی: مراتع تنگ‌سرخ، استان کهگیلویه و بویراحمد) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">این تحقیق در مراتع تنگ&shy;سرخ استان</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">کهگیلویه</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">و</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">بویراحمد که بیشترین تعداد بهره&shy;بردار و بیشترین سطح رویشگاهی آنغوزه را دارد، انجام گرفت. آزمایش در قالب فاکتوریل با طرح کاملاً تصادفی با&nbsp; تیمار سن برش در سه سطح (&shy;پایه&shy;های 6-5 ساله&shy;، &shy;8-7 ساله&shy; و 10-9 ساله)، روش برش در سه سطح (یک‌طرفه (یک برش90 درجه)، دوطرفه (2 برش90درجه) اطراف جوانه رویشی گیاه و روش برش متداول (برش رایج بهره&shy;برداران منطقه)) و تعداد برش در سه سطح (10، 15 و 20 بار برش) با 10 تکرار اجرا شد. مقایسه میانگین&shy;ها با آزمون چند&shy;دامنه&shy;ای دانکن انجام گرفت. نتایج نشان داد بین شیرابه تولیدی در سن&shy;های مختلف اختلاف معنی&shy;داری وجود دارد. بیشترین شیرابه در سن&shy;های 10-9ساله با میانگین تولید 38/61 گرم در هر پایه به‌دست آمد. همچنین بین روش&shy;ها و تعداد مختلف برش اختلاف معنی&shy;داری وجود دارد. بیشترین شیرابه در روش متداول (91/50 گرم) و 20 بار برش (74/56 گرم) به‌دست آمد. اثر متقابل سن، روش و تعداد برش بر تولید شیرابه در سطح 1 درصد معنی&shy;دار است. با در نظر گرفتن اثر هم‌زمان سن، روش و تعداد برش، کمترین شیرابه تولیدی در پایه&shy;های 6-5 ساله که 10بار با روش یک‌طرفه برش زده شد با میانگین 61/13 گرم در هر پایه گیاهی به‌دست آمد. بیشترین شیرابه تولیدی در پایه&shy;های 10-9 ساله که به روش متداول 20 بار برش زده شد با میانگین 79/93 گرم به‌دست آمد. اگرچه شیرابه بیشتری در روش متداول به‌دست می&shy;آید ولی این روش باعث از بین رفتن گیاه می&shy;شود، بنابرین باتوجه به اینکه بعد از روش متداول، در روش دوطرفه شیرابه نسبتا مناسبی تولید می&shy;شود و این روش اثر تخریبی کمتری بر روی گیاه دارد، جهت بهره&shy;برداری از آنغوزه پیشنهاد می&shy;شود.</span></span> This study aimed to evaluate the effects of various utilization methods on gum production from <em>Ferula assa foetida</em> in Tangsorkh rangeland, Kohgiluyeh and Boyerahmad province. &nbsp;A completely randomized approach with factorial design, ten replication, and three treatments including age of plants (5-6 years, 5-7 years and 9-10 years), method of cutting (one-sided (90&deg;), two-sided (90&deg;) and conventional), and the number of cutting (10, 15 and 20 cutting) was conducted for the current study. Comparisons of means were performed by Duncan&#39;s multiple range tests. &nbsp;The results showed that there is a significant difference between oleo-gum-resin productions in the species with various age classes. The greatest oleo-gum-resin was collected from the species of 9-10 years old with an average of 61.38 gram per plant. Also, the gum production varied significantly between various utilization methods and the number of cutting per plant. The highest gum production per plant was observed in conventional method as well as 20 cutting treatments with 50.91 and 56.74 gr respectively. The interaction between the age of plants, utilization methods and the numbers of cutting treatments on the gum production were significantly different (<em>P</em> < 0.05). The lowest and highest gum production were collected in 5-6 years old plant with 10 one-sided cutting (13.61gr) and 9-10 years old plants with 20 cutting with the conventional method (93.79 gr) respectively.&nbsp; Although the conventional utilization method yields the more gum production, the chance of plant survival after the cutting in this method is very low. We concluded two side cutting is an appropriate utilization method because it produces high amount of gum with low risk of dying for the species.<br> &nbsp; آنغوزه, شیرابه, بهره‌برداری, مراتع تنگ‌سرخ, کهگیلویه و بویراحمد. Ferula assa foetida L., Oleo-gum-resin, Utilization, Tangsorkh rangeland, Kohgiluyeh and Boyerahmad. 295 304 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-60&slc_lang=fa&sid=1 Vahid Karimian وحید کریمیان v.karimian_49@yahoo.com 10031947532846007521 10031947532846007521 Yes Adel Sepehri عادل سپهری 10031947532846007522 10031947532846007522 No Hossein Barani حسین بارانی 10031947532846007523 10031947532846007523 No