fa تحلیل اثربخشی طرح‌های مرتعداری بر تولید مرتع و معیشت بهره‌برداران (مطالعه موردی: مراتع حوزه آبخیز سجادرود - استان مازندران) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ارزیابی</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">اثربخشی</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">طرح‌های مرتعداری واگذار شده مراتع با گذشت بیش از یک دهه از اجرای آن ضرورتی</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">اجتناب‌ناپذیر</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">است. ارزیابی طرحهای مرتعداری می تواند موجب</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مشخص</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">شدن</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">نقاط</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">قوت</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">و</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ضعف طرح‌ها</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">و</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">بهبود</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">کیفیت</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">آنها</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">در برنامه‌های</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">آتی ‌گردد. تحقیق حاضر در سال 1395به منظور ارزیابی طرح‌های مرتعداری در مراتع ییلاقی بابل انجام شد. به این منظور تحقیق در دو بخش مطالعه کیفی (پرسشنامه‌ای) و کمی (میدانی) در 6 سامان عرفی دارای طرح و فاقد طرح مرتعداری انجام شد. بخش پرسشنامه‌ای به منظور بررسی عملکرد طرح‌های مرتعداری از دیدگاه بهره‌برداران و همچنین اطلاعات مورد نیاز جهت تحلیل مالی </span>فعالیت دامداری سنتی در سامان های عرفی انجام شد. در بخش کمّی به مقایسه میانگین تولید علوفه و درصد پوشش تاجی در سامان های عرفی پرداخته شد. نتایج نشان داد، طرح‌های مرتعداری باعث افزایش 9/10 درصد پوشش تاجی و 1/26 درصد تولید علوفه قابل دسترس شده است ولی اختلاف تولید علوفه در سامان‌های دارای طرح و فاقد طرح معنی‌دار نشد. نسبت درآمد به هزینه (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">B/C</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) در مراتع فاقد طرح برابر با 39/1 و دارای طرح 44/1 بدست آمد. اما اختلاف این مقادیر در سامان‌های دارای طرح و فاقد طرح از نظر آماری تفاوت معنی‌داری نشان نداد. میانگین س</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ود به ازای هر رأس دام برای هر دامدار در مراتع دارای طرح و فاقد طرح به ترتیب 29470 و 22130 ریال محاسبه شد. از دیدگاه بهره‌برداران طرح‌های مرتعداری با میانگین رتبه‌ای (23/3) </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">در بهبود شرایط مالی مؤثر بوده است. </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">اما کم بودن آگاهی بهره‌برداران نسبت به اهداف طرح، مشاعی بودن طرح‌های مرتعداری، عدم نظارت بعد از اجرای طرح‌ها، ضعف دانش مرتعداران در زمینه فنی، مهارتی و مدیریتی، موجب گردیده اجرای طرح‌های مرتعداری موفقیت زیادی از نظر تقویت بنیه مالی دامداران به همراه نداشته باشد. بنابراین طرح‌ها</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">زمانی می‌توانند</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">دارای اثربخشی مطلوب باشند</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">که ضمن نظارت بر اجرای طرح‌ها،</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">براساس شرح خدمات طرح‌های مرتعداری تلفیقی (چند منظوره)، سایر استعدادها و پتانسیل‌هایی مرتع شناسائی و مورد بهره‌برداری قرار گیرد</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;">.</span></span> <pre> Evaluating the effectiveness of implemented range management plans is highly required to identify the strengths and weaknesses of the plans and improve their effectiveness. This study aimed to evaluate range management plans, conducted in summer rangelands of Sajadrud &ndash;Mazandaran province in 2016. This study was conducted based on quantitative and qualitative approaches in 6 range sites with and without a range management plan. The questionnaire was used for evaluating range management plans and their financial assessment based on ranchers point of views. We also evaluate the effects of these plans on forage production and vegetation cover in the sites. Results indicated that vegetation cover and forage production in the sites with range management plans increased &nbsp;10.9 and &nbsp;26.1 respectively compared to the sites with no plans. Average profit per livestock for ranchers in range sites with and without the project plans were 29470 and 22130 Rials respectively. Ranchers believed that range management plans increased their income considerably. Low awareness of the ranchers about the objectives of the plan, range sites with multiple users, lack of sufficient training before and after implementation of rangeland plans, and rancher&rsquo;s insufficient knowledge are among the reasons that the ranchers get disappointed from implementation and protection of the plan. The range management plans can only be successful if we give the managers the ability to use a holistic management approach with consideration of all rangelan<a name="_GoBack"></a>d potential.</pre> طرح مرتعداری, سامان عرفی, تحلیل مالی, دامداری سنتی, مدیریت مراتع Range management plan, Customary, Financial analysis, Traditional animal husbandry, Rangeland management. 196 209 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-51&slc_lang=fa&sid=1 Shafagh Rastegar شفق رستگار sh.rastgar@sanru.c.ir 10031947532846007147 10031947532846007147 Yes Hossein Ahmadi Gotab حسین احمدی گتاب 10031947532846007148 10031947532846007148 No Ghodratolla Heydari قدرت اله حیدری 10031947532846007149 10031947532846007149 No Seyed Mojtaba Mojaveryan سید مجتبی مجاوریان 10031947532846007150 10031947532846007150 No