fa ارزیابی و مقایسه کیفیت علوفه سه گونه از گندمیان در مراحل مختلف فنولوژی در مراتع ییلاقی آسلمه کلاته چنار، شهرستان درگز تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">گونه‌های گیاهی مراتع در مکا‌ن‌ها و زمان‌های مختلف، ارزش غذایی متفاوتی دارند. دانستن چگونگی تغییرات ارزش غذایی گیاهان مرتعی با مرحله فنولوژیکی در هر منطقه مشخص، می‌تواند مرتعداران را در انتخاب زمان مناسب برای چرا و تنظیم تعداد دام در مرتع کمک نماید. هدف این مطالعه، بررسی کیفیت علوفه سه گونه از گندمیان یعنی </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Agropyron elongatum</span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Hordeum glaucum</span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و&nbsp; </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Avena fatua</span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> در سه مرحله فنولوژیکی رشد رویشی، گلدهی و بذردهی در مراتع </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">آسلمه کلاته چنار،</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> شهرستان درگز، استان خراسان رضوی بود.</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">نمونه&shy;برداری برای هر گونه در هر مرحله فنولوژیکی به تعداد 30 عدد انجام شد که هر نمونه متشکل از 5 پایه گیاهی بود. نمونه‌ها طبق روش استاندارد </span></span>&nbsp;<span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">برای ماده خشک، ماده آلی، پروتئین خام، خاکستر، دیواره عاری از همی‌سلولز، ماده خشک قابل هضم، انرژی قابل هضم و انرژی متابولیسمی تجزیه شیمیایی شدند. جهت بررسی اثر گونه بر کیفیت علوفه، از آنالیز واریانس یک طرفه و برای بررسی اثر مرحله فنولوژی و اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژی بر کیفیت علوفه از آزمون اندازه‌گیری مکرر </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(</span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Repeated measures) </span></span></span>&nbsp;<span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">استفاده شد. </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">اثر مرحله فنولوژی بر کیفیت علوفه هر سه گونه معنی‌دار بود</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">&nbsp;(05/0</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;"><p< span=""></p<></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">). هر سه گونه، در مرحله رشد رویشی کیفیت زیاد (پروتئین خام، انرژی قابل هضم، انرژی متابولیسمی زیاد) و در مرحله بذردهی کیفیت کم (پروتئین خام و ماده خشک قابل هضم کم ولی دیوراه سلولی فاقد همی سلولز زیاد) داشتند (05/0</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;"><p< span=""></p<></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">). گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">H. glaucum</span></span></span></em> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">با داشتن پروتئین خام (1/19 درصد)، انرژی متابولیسمی (78/9 درصد)، قابلیت هضم ماده خشک (30/69 درصد) و انرژی قابل‌هضم (82/68 درصد) زیاد و </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">دیواره عاری از همی‌سلولز</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> کم (15/27 درصد) نسبت به دو گونه دیگر، کیفیت و ارزش غذایی بیشتری در طول فصل رویش داشت. اواخر دوره رشد رویشی و اوایل مرحله گلدهی (اواسط اردیبهشت) زمان مناسب برای چرای دام از گونه‌های فوق در مراتع </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">آسلمه کلاته چنار،</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> شهرستان درگز تعیین شد. </span></span></span></span> Nutrition value of range plant species varies at different time and places. Knowledge on the variation of range plants forage quality assists range managers to adjust grazing time. This study aimed to investigate forage quality of <em>Agropyron elongatum</em>, <em>Hordeum glaucum</em> and <em>Avena fatua</em> at vegetative, flowering and seed setting growth stages in summer rangelands of Dargaz, northeastern Iran. Five individuals of each plant species were collected to provide a composite sample. Thirty composite samples of the species were collected in each phenological stage. The dry matter (DM), crude protein (CP), ash, organic matter, acid detergent fiber (ADF), dry matter digestibility (DMD), digestible energy (DE) and metabolizable energy (ME) of the samples were measured using standard methods. One-way ANOVA and GLM procedure (Repeated Measures) were used to analyze the data. Forage quality of all species was affected significantly by phenological stage (P < 0.05). All three species had high and low quality in vegetative growth and seed setting stages respectively. <em>H. glaucum</em> had more CP (19.1%), DMD (69.30%), DE (68.82%) and ME (9.78%) compared to <em>A. elongatum</em> and <em>A. fatua</em>. Considering the quality variation of the species, the end of vegetative growth and the start of flowering stages (early May) were recognized as the best time for animal grazing in summer rangeland of Aslomeh Kalat Chenar, Dargaz City.<br> &nbsp; کیفیت علوفه, فنولوژی, Agropyron elongatum, Hordeum glaucum, Avena fatua, مرتع ییلاقی Forage quality, Phenology, Agropyron elongatum, Hordeum glaucum, Avena fatua, Summer range 24 34 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-39&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Khorasaninejad زهرا خراسانی‌ نژاد 10031947532846006977 10031947532846006977 No Majid Ajorlo مجید آجورلو Ajorlo_m54@yahoo.com 10031947532846006978 10031947532846006978 Yes Ahmad Pahlevanroy احمد پهلوانروی 10031947532846006979 10031947532846006979 No Mostafa Yousofelahi مصطفی یوسف الهی 10031947532846006980 10031947532846006980 No