fa اثر شدت چرا بر ترکیب، تراکم و درصد تاج پوشش گیاهی و ویژگی‌های خاک در مراتع حریم روستا (مطالعه موردی: مراتع حریم روستای تولکلو مغان) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">به‌منظور بررسی اثر گرادیان چرا در میزان تخریب مرتع، در این پژوهش اثر</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">سه</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">شدت چرایی (چرای سبک، متوسط و سنگین) بر شاخص‌های پوشش گیاهی و ویژگی‌های خاک در مراتع روستای تولکلوی پارس‌آباد در استان اردبیل مورد ارزیابی قرار گرفت. در هر شدت چرایی، سه خط‌نمونه، و در هر خط ‌نمونه‌برداری 10 پلات یک مترمربعی برداشت شد. در هر پلات ویژگی‌های ترکیب و تراکم گونه‌ای، درصد تاج پوشش هر یک از گونه‌ها، لاشبرگ، خاک لخت و سنگ و سنگریزه ثبت شد. نمونه‌برداری خاک از عمق 0 تا 30 سانتی‌متری، در پلات‌های اول، پنجم و دهم هر خط ‌نمونه‌برداری برداشت و به‌عنوان یک نمونه در نظر گرفته شد. اندازه‌گیری ویژگی‌های خاک شامل اسیدیته، هدایت الکتریکی، سدیم، منیزیم، کلیسم، پتاسیم، آهک، فسفر، کربن‌آلی، ماده‌آلی و درصد ذرات شن، سیلت و رس انجام شد. برای بررسی اثر شدت چرا بر کلیه ویژگی‌های اندازه‌گیری شده از آزمون تجزیه واریانس و از آزمون دانکن برای مقایسه میانگین&shy;ها و گروه&shy;بندی آنها استفاده شد. نتایج نشان داد با افزایش شدت چرا، درصد تاج پوشش به&shy;طور معنی‌داری کاهش (01/0></span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">p</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) و میزان خاک لخت (01/0></span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">p</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) و سنگ و سنگریزه (05/0></span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">p</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) افزایش یافته است. گونه&shy;های خوشخوراک </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"><a href="http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=58547-3&back_page=%2Fipni%2FeditSimplePlantNameSearch.do%3Ffind_wholeName%3Dtrigonella%2Bmonspeliaca%26output_format%3Dnormal"><em><span dir="LTR" style="background:white;text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:black;">Trigonella</span></span></em>&nbsp;<em><span dir="LTR" style="background:white;text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:black;">monspeliaca</span></span></em>&nbsp;<span dir="LTR" style="background:white;text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:black;">L.</span></span></a></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"><a href="http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=479575-1&back_page=%2Fipni%2FeditSimplePlantNameSearch.do%3Ffind_wholeName%3Dastragalus%2Brostratus%26output_format%3Dnormal"><em><span dir="LTR" style="background:white;text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:black;">Astragalus</span></span></em>&nbsp;<em><span dir="LTR" style="background:white;text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:black;">rostratus</span></span></em>&nbsp;<span dir="LTR" style="background:white;text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:black;">C.A. Mey.</span></span></a></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> دارای بیشترین درصد پوشش (به‌ترتیب 94/30 و 44/6)، تراکم (به ترتیب 23/104 و 10/12) در چرای سبک بودند و به‌تدریج با افزایش شدت چرا از درصد گونه‌های خوشخوراک کاسته (01/0></span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">P</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) و به درصد گونه‌های کلاس </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">II</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">III</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> افزوده شد. نتایج نشان داد که با افزایش شدت چرا از مقدار کربن‌آلی، ماده‌آلی، رس، پتاسیم، منیزیم، اسیدیته کاسته شده است (01/0></span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">p</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، ولی بر مقدار هدایت‌الکتریکی، فسفر، کلسیم، آهک و شن افزوده شده است (01/0></span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">P</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">). در مجموع</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">چرای</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">شدید</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">دام</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">باعث</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">کاهش درصد تاج ‌پوشش کل،</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">تغییر</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ترکیب</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">گونه‌ای و در کل باعث ناپایداری</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">اکوسیستم</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مرتعی شده است. بنابر نتایج این تحقیق، چهارچوب فاصله از روستا برای ارزیابی تخریب مراتع منطقه دشتی مغان مناسب می‌باشد، ولی برای نتیجه‌گیری نهایی نیاز به پژوهش بیشتر در این منطقه می‌باشد. با توجه به نتایج، مراتع روستای تولکلو بطور متوسط تخریب شده است.</span></span></span> This study aimed to evaluate the effects of various grazing intensity levels on rangeland indices. Various vegetation indices and soil parameters were compared in low, moderate and high grazing pressure in Tolkoloo rangelands-Ardabil province. Three transects were established in each grazing intensity area and 10 plots of 1 m² were placed in each transect and their species composition, density, canopy cover, litter, bare soil, stone and gravel percentages were recorded. Soil samples were collected from zero to thirty cm of soil depth in first, fifth and tenth plots of each transect. The soil parameters such as pH, electrical conductivity, sodium, magnesium, calcium, potassium, lime, phosphorus, organic carbon, organic matter and the percentages of sand, silt, and clay were measured in all soil samples. One-way analysis of variance and Duncan test were used for analyzing data. The results showed that plants canopy covers were decreased and bare soil, stone, and gravel percentage were increased significantly in severe grazed areas (<em>P</em> < 0/01). <em>Trigonella monspeliaca</em> L. and <em>Astragalus rostratus</em> C.A.Mey. were dominant palatable species in low grazing areas and their canopy cover were 30.94 and 6.44, and their densities were 104.23 and 12.10 stand per one m² respectively. The palatable species canopy covers were decreased by increasing grazing pressure while canopy covers of low palatable species (class II and III) increased. Although high grazing pressure caused a decline in soil organic carbon, clay, potassium, magnesium contents and soil pH, electrical conductivity, phosphorus, calcium, lime, and sand were increased significantly (<em>P</em> < 0/01). Overall, increasing grazing intensity reduced total canopy cover and soil nutrients, modified species composition, and caused instability of rangeland ecosystem. According to the results, grazing gradient framework can be used for range assessment in Moghan plain.<br> &nbsp; شدت چرا, کانون بحران, تراکم, تاج پوشش, ویژگی‌های خاک, استان اردبیل. Grazing intensity, Critical center, Density, Canopy cover, Soil parameters, Ardebil province. 446 459 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-30&slc_lang=fa&sid=1 Sehar Ghafari سحر غفاری 10031947532846006933 10031947532846006933 No University of Mohaghegh Ardabili Ardavan Ghorbani اردوان قربانی a_ghorbani@uma.ac.ir 10031947532846006934 10031947532846006934 No University of Mohaghegh Ardabili Kalamallah Arjmand کلام‌الله ارجمند 10031947532846006935 10031947532846006935 Yes University of Mohaghegh Ardabili Ali Teimoorzadeh علی تیمورزاده 10031947532846006936 10031947532846006936 No University of Mohaghegh Ardabili Kazen Hashemi Majd کاظم هاشمی مجد 10031947532846006937 10031947532846006937 No University of Mohaghegh Ardabili Sima Jafari سیما جعفری 10031947532846006938 10031947532846006938 No University of Mohaghegh Ardabili