fa تعیین شاخص های ارزیابی وضعیت مراتع درمنه زار با مشارکت ذینفعان (مطالعه موردی: بخشی از درمنه زارهای اصفهان) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">وضعیت مرتع مهمترین عاملی است که در مدیریت مرتع ضروری است. روش‌های تعیین وضعیت مراتع برای درمنه‌زارهای مرکزی ایران کارآئی لازم را ندارند و این مسئله موجب اتخاذ شیوه‌های نامناسب مدیریتی برای 45 درصد از عرصه‌های طبیعی کشور (تحت اشغال گونه درمنه دشتی) می‌گردد. از علل عدم کارآئی روش‌های متداول تعیین وضعیت درمنه‌زارها، خاستگاه اولیه و ضعف تئوریک&nbsp; این روش‌ها و عدم استفاده از تجربیات و دانش بومی بهره‌برداران و کارشناسان با تجربه در طراحی آن‌ها می‌باشد. به منظور رفع اشکالات مذکور، در این تحقیق ضمن بررسی منابع موجود علمی و برگزاری 2 کارگاه جداگانه با حضور بهره‌برداران و کارشناسان مرتبط با درمنه‌زارهای مرکزی ایران، مجموعا تعداد چهل شاخص استخراج و روش ارزیابی هر شاخص نیز تعیین گردید. سپس با انتخاب پارک ملی کلاه قاضی به وسعت 46448 هکتار به عنوان منطقه مرجع و مراتع اطراف آن اقدام به ارزیابی و امتیازدهی شاخص‌ها در سایت‌های متناظر درون و بیرون پارک گردید. پس از ارزیابی، اقدام به هم مقیاس‌سازی امتیازات مربوطه بر مبنای صفر تا صد گردید. به منظور تعیین شاخص‌های موثر در تعیین وضعیت مرتع، طی سه مرحله اقدام شد 1) به وسیله نرم‌افزار </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">SPSS</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> در قالب آزمون</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">t </span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">&nbsp;زوجی، شاخص‌هایی که اختلاف معنی‌دار در حد 01/0 و 05/0 در بیرون و درون پارک را داشتند مشخص شدند. 2) از بین شاخص‌های انتخاب شده مرحله 1 آنهائی که بیشترین تمایز بین سایت‌های مرجع و ارزیابی را با توجه به مقایسه </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">t</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> به‌دست آمده با </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">t</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> جدول (756/2) داشتند، به عنوان شاخص‌های موثر تعیین شدند. 3) از میان شاخص‌های مرحله 2 (شاخص‌های موثر)، آنهائی که حدافل در دو منبع از منابع سه گانه استخراج اولیه (کارگاه مشارکتی بهره‌برداران، کارگاه مشارکتی کارشناسان و منابع علمی) معرفی شده بودند تحت عنوان شاخص‌های موثر نهائی تعیین گردیدند. نتایج نشان داد که از چهل شاخص به‌دست آمده از منابع سه گانه استخراج اولیه، 27 شاخص دارای اختلاف معنی‌دار در سطح 1 و 5 درصد بودند و از میان 27 شاخص مذکور، در مرحله دوم 21 شاخص تحت عنوان شاخص‌های موثر اولیه انتخاب و نهایتا در مرحله سوم، 12 شاخص به عنوان شاخص‌های مؤثر نهایی در تعیین وضعیت درمنه‌زارها معرفی شدند. این شاخص ها عبارتند از: فرم بوته‌های دائمی مرغوب، تولید علوفه، گیاهان مرغوب، ترکیب گیاهان، گیاهان مهاجم، تکثیر گیاهان مرتعی (زادآوری)، درصد لاشبرگ، گیاهان نامرغوب، فرسایش خاک، بنیه و شادابی گیاهان، تراکم گیاهان و درصد تاج پوشش دائمی. </span></span><br> &nbsp; Accurate range condition assessment is required for selecting best management methods in rangeland ecosystems. Most of the condition assessment methods are not appropriate for Steppe zones of Iran due to the ecological condition incompatibility of Steppe zone with the origin of these methods: Weakness of their theoretical conceptual frameworks and lack of adapting stakeholders and expert&rsquo;s knowledge in their design. These shortcomings lead to select inappropriate management practices in these vast zones. Forty indices for assessing Steppe rangelands were selected using literature and conducting two workshops with experts and ranchers. The selected indices were scored inside (as reference) and outside of Kolah Ghazi National Park in Isfahan province. Paired t test was used to identify the indices that varied significantly inside and outside of the National park. The selected indices were compared with those introduced by literature and participative workshops with experts and ranchers. The common indices were introduced as appropriate indices for assessing rangeland condition. Results indicated that twenty-seven out of forty initial indices varied significantly between the range places of inside and outside of the Park (<em>p</em> <0.01). Finally, twelve appropriate indices including canopy form of desirable shrubs, forage production, desirable plant frequencies, plants composition, invader species, regeneration of rangeland plants, litter percentage, undesirable plant species frequencies, erosion status, vigor and vitality of plant species, plants density and canopy cover of perennial plants were introduced for assessing rangeland condition in Steppe zones.<br> &nbsp; وضعیت مرتع, درمنه‌زارها, شاخص‌های تعیین وضعیت, کارگاه مشارکتی. Range condition, Sagebrush habitats, Range condition indicators, Participatory workshop. 378 388 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-25&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Mirsaeidi علیرضا میرسعیدی mirsaid2002@yahoo.com 10031947532846007401 10031947532846007401 Yes Hossein Barani حسین بارانی 10031947532846007402 10031947532846007402 No Moosa Akbarlou موسی اکبرلو 10031947532846007403 10031947532846007403 No Bahareh Behmanesh بهاره بهمنش 10031947532846007404 10031947532846007404 No