fa تغییرات اثر رقابتی بوته بالشتکی Onobrychis cornuta در جهت‌های مختلف جغرافیایی و تحت تأثیر آتش‌سوزی‌ (مطالعه موردی پارک ملی گلستان) تخصصي Special پژوهشي Research <br> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">عوامل زنده و غیر&shy;زنده در ترکیب و ساختار جامعه گیاهی بسیار مؤثر می&shy;باشند، از مهم&shy;ترین عوامل زنده تسهیل و رقابت می&shy;باشد که در حضور عوامل غیرزنده مانند آتش و جهت جغرافیایی تغییر پیدا می&shy;کنند. این مطالعه به&shy;منظور بررسی اثر جهت و آتش‌سوزی بر پوشش زیر گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Onobrychis cornuta</span></span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> در علفزار&shy;های کوهستانی انجام&shy;شده است. برای این منظور در هر یک از جهت&shy;های شمالی و جنوبی و نیز منطقه سوخته و شاهد تعداد 25 پایه اسپرس و 25 پایه بوته سوخته اسپرس انتخاب و برای مقایسه با فضای بیرون به همان تعداد در بیرون بوته به</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">صورت جفتی پلات (در مجموع 200 پلات) انتخاب شد. برای تعیین مهم&shy;ترین عامل تأثیر‌گذار بر توزیع گونه&shy;ها از مدل خطی ترکیبی عمومی و برای مقایسه میانگین&shy;ها از آزمون تی غیرجفتی استفاده شد. بر اساس نتایج به&shy;دست آمده برای پوشش بیرون بوته، جهت در مقدار پوشش کل گونه&shy;ها (01/0</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">; P<</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">57/16</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F=</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) تأثیر بیش&shy;تری داشت. در مورد گروه&shy;های کارکردی نیز جهت مهم&shy;ترین عامل برای گروه&shy;های گندمیان چندساله و بوته&shy;ای&shy;ها بود. همچنین آتش&shy;سوزی در پهن‌برگان یکساله، گیاهان بالشتکی و ژئوفیت&shy;ها بیش&shy;ترین تأثیر را داشت. اما برای پوشش زیر بوته، جهت دامنه و اثر متقابل جهت و آتش به&shy;ترتیب بیش&shy;ترین تأثیر را بر مقدار پوشش کل گونه&shy;ها داشتند (05/0</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">; P<</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">76/4</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F= </span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">&nbsp;و05/0</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">; P<</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">94/5</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F=</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) و در مورد گروه‌های کارکردی، جهت مهم</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ترین عامل برای گروه&shy; گندمیان چندساله و آتش&shy; عامل اصلی پراکنش پهن&shy;برگان یکساله و گیاهان بالشتکی، می&shy;باشد.</span></span><br> &nbsp; Biotic and abiotic factors have strong influences on plant community structures and functions. Facilitation and competition are influenced by biotic factors, and in turn affected by abiotic factors such as fire and aspect. This study aimed to evaluate the effects of exposures and fire on understory of <em>Onobrychis cornuta </em>shrubs in mountainous grasslands. The plant cover percentage were measured in twenty-five understories of live and burned <em>O. cornuta</em> in both Northern and Southern aspect and their open spaces next to the species were also sampled. GLM followed by T test were performed to determine the most important factors influencing the species. According to the results, total cover in open spaces were significantly influenced by exposures (F= 16.57; <em>P</em> < 0.01). Aspect was also identified as the most influencing factor to determine perennial grasses and shrubs functional types. Annual herbs, cushions and geophytes plant species were more influenced by fire. Exposures and the interactions between fire and exposures had the strongest influences on total covers of the understory species (F= 5.94; <em>P</em> < 0.05, F= 4.76; <em>P</em> < 0.05), respectively. Our results indicated that although perennial grass cover percentage were more influenced by exposure, annual herbs and cushion like plants were more affected by fire.<br> &nbsp; آتش‌سوزی, جهت, روابط زیستی, گروه‌های کارکردی, مدل خطی ترکیبی عمومی. Fire, Aspect, Biotic Interactions, Functional Groups, GLMM. 342 352 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-22&slc_lang=fa&sid=1 Khadijeh Bahlakeh خدیجه بهلکه 10031947532846007390 10031947532846007390 No Mehdi Abedi مهدی عابدی Mehdi.abedi@modares.ac.ir 10031947532846007391 10031947532846007391 Yes Ghasemali Dianati Tilaki قاسمعلی دیانتی تیلکی 10031947532846007392 10031947532846007392 No