Journal of Rangeland

fa اثر شدت چرای دام بر ترسیب و ذخیره کربن در مراتع حفاظت شده بیجار Effects of grazing intensities on carbon sequestration and storage in the rangelands of Bijar protected area تخصصي Special پژوهشي Research بهمنظور ارزیابی میزان ذخیره‌سازی کربن تحت شدت‌های متفاوت چرای دام، پژوهشی در منطقه حفاظت شده بیجار در استان کردستان انجام شد. منطقه کاملاً حفاظت شده (چرا نشده یا قرق)، منطقه چرای متوسط و منطقه چرای سنگین به‌عنوان تیمارهای مختلف چرای دام (در مجاورت یکدیگر) و با در نظر گرفتن خصوصیات توپوگرافی یکسان انتخاب شدند. نمونه‌برداری از پوشش گیاهی بهصورت تصادفی- سیستماتیک با استقرار 2 ترانسکت 100 متری و 10 پلات 1×1 مترمربعی در منطقه معرف صورت گرفت. بهمنظور تعیین زیستتوده گیاهی، اقدام به نمونه‌برداری کامل از‌ اندام‌های هوایی و لاشبرگ در پلات‌ها گردید. بهمنظور نمونه‌برداری از‌ اندام زیرزمینی و خاک باتوجه به عمق متوسط ریشه‌دوانی گونه‌های غالب ابتدا اقدام به حفر پروفیلهایی مکعبی به ابعاد 25*25*25 سانتیمتر در دو عمق 25-0 و 50-25 سانتی‌متر گردید و ضمن برداشت خاک، تمامی ریشههای موجود در معکبهای حفر شده بطور کامل جمعآوری گردید. سپس در نمونه‌های خشک گیاهی و خاک، درصد کربن آلی محاسبه شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با نرمافزارSPSS ، مقایسه داده‌ها در سه تیمار از طریق آزمون تجزیه واریانس یکطرفه و میانگین صفات مورد بررسی با آزمون دانکن مقایسه شدند. نتایج نشان داده است که با افزایش شدت چرای دام ترکیب گیاهی از گراس‌های چندساله Festuca ovina و Bromus tomentellus در منطقه قرق به گونه  ovine. Fو گونه یکساله  Vaccaria pyramidataدر منطقه چرای متوسط و در نهایت به گیاه بوته‌ای Artemisia sieberi و گراس‌ نامرغوب Aegilops sp. در منطقه چرای سنگین تغییر یافته است. نتایج بیانگر آن است که با افزایش شدت چرای دام ذخایر کربن خاک، زیستتوده گیاهی و لاشبرگ کاهش چشمگیری داشته‌اند. چرای متوسط و سنگین دام با کاهشی معادل 6/45 و 5/75 درصد نسبت به قرق ذخایر کربن زیستتوده کل را کاهش داد. میزان کربن آلی خاک در مناطق قرق، چرای متوسط و چرای سنگین بهترتیب 9/185، 6/105 و 4/64 تن در هکتار بود. نتایج توزیع کربن نیز نشان داد که بیش از 98 درصد از کل ترسیب کربن را کربن آلی خاک تشکیل داد و همچنین ذخیره کربن در زیتوده زیرزمینی، بیش از زیتوده هوایی بود. قابل ذکر است که در طول 43 سال بر اثر چرای متوسط و سنگین دام در منطقه حفاظت شده بهترتیب 9/1 و 3/3 تن در هکتار سالانه هدررفت ذخایر کربن آلی صورت گرفته است. This study was conducted to investigate whether different livestock grazing intensities and exclusion could affect rangeland total carbon (C) storage in the Bijar protected area, Kurdistan. Carbon storage in above- and below-ground of samples collected from 1 m2 plots established along the 50 meters transects were measured. The results showed that the plant community composition has been gradually changed from perennial grasses ( Festuca ovina and Bromus tomentellus ) in  exclusion to F. ovine and annual species ( Vaccaria pyramidata) in low grazing pressure and  Artemisia sieberi and Aegilops sp in heavily grazed sites.  The biomass C storage was also decreased significantly under livestock grazing conditions (P< 0.05). The total biomass C storages in moderate and heavy livestock grazing pressure were decreased by 45/6 and 75/5 percent compared to exclusion area. Result showed that  organic carbon in grazing exclusion area was 189.1 ton/ha, in low grazing area  107.4 ton/ha and in heavily grazed sites 46.4 ton/ha. We also found that more than 98 % of total C sequestration occurred in soil organic carbon content. The carbon content in below ground biomass was also greater than above ground biomass.  Our results also suggest that 43-year continuous moderate and heavy livestock grazing result to 1.9 and 3.3 ton/ha decrease in organic carbon content per year. ترسیب کربن, شدت چرای دام, زیست‌توده, منطقه حفاظت شده بیجار Carbon sequestration, Livestock grazing, Biomass, Protected area, Bijar 53 67 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-83&slc_lang=fa&sid=1 Hamed Joneidi حامد جنیدی H.joneidi@uok.ac.ir 10031947532846003231 10031947532846003231 Yes University of Kurdistan دانشگاه کردستان Somaye Amani سمیه امانی 10031947532846003232 10031947532846003232 No University of Kurdistan دانشگاه کردستان Parviz Karami پرویز کرمی 10031947532846003233 10031947532846003233 No University of Kurdistan دانشگاه کردستان