Journal of Rangeland

fa پیش بینی پراکنش رویشگاه بالقوه گونه ثعلب ( Orchis maculata L.) با استفاده از مدل حداکثر آنتروپی در مراتع شرق استان گلستان Predicting the potential habitat distribution of Orchis maculata L. via maximum entropy model in the eastern rangeland of Golestan province rangelands تخصصي Special كاربردي Applicable سابقه و هدف: آگاهی از حدود پراکنش مکانی گیاهان یکی از عوامل مهم در بررسی پوشش گیاهی هر منطقه و مدیریت صحیح مراتع است. درسال‌های اخیر به‌دلیل بهرهبرداری بی رویه، گسترش رویشگاه گونه گیاهی L.  Orchis maculata و بهرهبرداری از ارزشهای دارویی و زیباشناختی آن با محدودیتهای جدی مواجه شدهاست. پژوهش حاضر با هدف، مدلسازی پیش بینی پراکنش رویشگاه بالقوه گونه O. maculata و شناخت عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش رویشگاه گونه با استفاده از روش آنتروپی بیشینه (MaxEnt) در مراتع شرق استان گلستان انجام شد. مواد و روش: در راستای هدف پژوهش حاضر نمونه‌برداری از گونه گیاهی با پیمایش میدانی و ثبت 118 نقطه حضور با فاصله حداقل500 متر از یکدیگر به‌روش تصادفی انجام شد. اطلاعات مربوط  به متغیرهای محیطی شامل خصوصیات خاک، متغیرهای اقلیمی و خصوصیات فیزیوگرافی نیز از طریق نمونهبرداری صحرایی، پایگاه داده Worldclime و نقشه رقومی ارتفاع به‌دست آمد. پس از  آماده‌سازیِ فایل نقاط حضور گونه و لایه‌های مربوط به متغیرهای محیطی، مدلسازی به روش MaxEnt انجام شد. ارزیابی دقّت مدل در پیش‌بینی حدود رویشگاه گونه و تحلیل اهمیت متغیرهای محیطی بهترتیب با استفاده از آماره سطح زیر منحنی و آزمون جک‌نایف انجام شد. نتایج: بر اساس نتایج حاصل از مدل‌سازی، الگوریتم MaxEnt با دقت بالا (AUC=0.95) توانست پراکنش رویشگاه بالقوه گونه Orchis maculata  را به ‌عنوان گونه‌ای با دامنه پراکنش محدود همچنین دارای ارزش دارویی و غذایی؛ با موفقیت پیش‌بینی کند. نقشه پراکنش نهایی نشان داد که حدود 7/42 درصد از کل منطقه دارای مطلوبیت متوسط تا زیاد برای حضور گونه است که در این میان، نواحی جنوبی (27.4%) و شرقی (15.3%) منطقه بیشترین احتمال استقرار را دارند. همچنین، پیش‌بینی‌ها نشان داد که بیشترین احتمال حضور گونه در محدوده ارتفاعی بین 1200 تا 1400 متر از سطح دریا رخ می‌دهد. تحلیل اهمیت متغیرها نشان داد که دو عامل فیزیوگرافیک ارتفاع (26.1%) و جهت شیب (19.2%) در مجموع 3/45 درصد از تغییرات پراکنش گونه را تبیین می‌کنند. در میان متغیرهای اقلیمی، دمای متوسط فصل رویش با 4/18 درصد اهمیت نسبی، مهم‌ترین عامل شناخته شد. بررسی واکنش گونه نسبت به این متغیر نشان داد که احتمال حضور O. maculata   در بازه دمایی صفر تا 18 درجه سانتی‌گراد به‌طور قابل توجهی بالاتر است و با افزایش دما به بیش از 18 درجه، حضور گونه کاهش می‌یابد. این نتایج گویای تأثیر معنی‌دار شرایط فیزیوگرافیک و اقلیمی بر الگوی پراکنش بالقوهاین گونه در منطقه مورد مطالعه است. نتیجه گیری: <a name="_Hlk201164665">در مجموع میتوان گفت که سهم متغیرهای مرتبط با شرایط فیزیوگرافیک منطقه مانند ارتفاع و جهت شیب در تناسب رویشگاه گونه مورد مطالعه در مقایسه با دیگر متغیرها بیشتر است. از این رو سازماندهی راهبردهایی برای حفاظت و احیای رویشگاههای گونه ثعلب در قالب برنامههای بلند مدت در این نواحی امکان استقرار و پراکنش رویشگاههای گونه را تضمین خواهد کرد و منجر به حفظ این گونه خاص و منحصر به فرد خواهد شد. از سوی دیگر، اتخاذ تمهیداتی جهت جلوگیری از توسعه زیرساخت‌ها، دخالتهای انسانی و تغییر در کاربری اراضی دراین مناطق نیز ضروری به نظر میرسد.</a>   Introduction and Objective: Effective rangeland management requires knowledge of the spatial distribution of plant species, which is a key factor in assessing vegetation dynamics across regions. Orchis maculata (Persian name: Sa’alb) is a perennial orchid that has attracted global attention from the food and pharmaceutical industries due to the presence of valuable nutritional and medicinal compounds in its underground tubers. However, habitat loss and overharvesting have led to a decline in its natural populations, prompting researchers to model its potential distribution. The aim of this study was to investigate the environmental factors influencing the potential habitat distribution of O. maculata using the Maximum Entropy (MaxEnt) method in the eastern rangelands of Golestan Province. Methodology: Random-systematic sampling was conducted within the target grassland ecosystem. A total of 118 occurrences of O. maculata were recorded across the study area using GPS. To evaluate the predictive performance of the MaxEnt model, the ROC curve validation method and Jackknife test were applied. Results: Modeling results showed that the MaxEnt algorithm achieved high accuracy (AUC = 0.95) in predicting the potential habitat distribution of O. maculata, a species with a restricted range and recognized medicinal and nutritional importance. The final distribution map indicated that approximately 42.7% of the study area has moderate to high suitability for the species, with the southern (27.4%) and eastern (15.3%) regions showing the highest likelihood of establishment. Predictions further revealed that the greatest probability of occurrence was at elevations between 1200 and 1400 meters above sea level. Variable importance analysis demonstrated that two physiographic factors -elevation (26.1%) and slope aspect (19.2%)- together explained 45.3% of the variation in species distribution. Among climatic variables, the mean temperature of the growing season (18.4%) was the most influential. The species’ response indicated that the probability of presence is significantly higher within a temperature range of 0–18°C, while occurrence declines sharply above 18°C. The distribution map also showed that approximately 6% of the study area (592.12 hectares) exhibits high suitability for species establishment. These findings highlight the strong influence of both physiographic and climatic conditions on the potential distribution of O. maculata in the region. Conclusion: Physiographic variables such as elevation and slope direction contributed more strongly to habitat suitability than other factors. Therefore, implementing conservation and restoration strategies within medium- and long-term management programs is essential to ensure the persistence and distribution of O. maculata. Preventing infrastructure development, human disturbance, and land-use changes in suitable habitats is also necessary to safeguard this unique species.   آماره سطح زیر منحنی, پراکنش مکانی, خصوصیات فیزیوگرافیک, متغیرهای اقلیمی Area Under Curve (AUC), Climatic Variables, Physiographic Features, Spatial Distribution 283 297 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-279-2&slc_lang=fa&sid=1 Saber Mohajer Ghaderabadi صابر مهاجرقادرابادی saber.mohajer@gmail.com 100319475328460018993 100319475328460018993 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Mojgansadat Azimi مژگان سادات عظیمی azimi.mojgansadat@gmail.com 100319475328460018994 100319475328460018994 Yes Department of Range and Watershed Management, Faculty of Water and Soil, University of Zabol, Zabol گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Hossein Piri Sahragard حسین پیری صحراگرد hpirys@gmail.com 100319475328460018995 100319475328460018995 No Department of Rangeland and Watershed Management, Faculty of Water and Soil, University of Zabol, Zabol گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل Vahideh Riyazinia وحیده ریاضی نیا vahideh.riyazi@gmail.com 100319475328460018996 100319475328460018996 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان