Journal of Rangeland

fa تأثیر فعالیت‌های معدن‌کاوی بر برخی خصوصیات بیولوژیکی و شیمیایی خاک مراتع مجاور کارخانه سیمان غرب آسیا در تربت‌جام The impact of mining activities on biological and chemical properties of the soil of pastures adjacent to the West Asia Cement Factory in Torbat-e Jam تخصصي Special كاربردي Applicable  سابقه و هدف: امروزه آلودگی آب، خاک و هوا بواسطۀ انجام فعالیتهای صنعتی توسط بشر، به یک تهدید جدی برای طبیعت تبدیل شده است. صنعت تولید سیمان و بهرهبرداری از معادن مرتبط با آن، یکی از این آلایندههای محیطی است. از بین رفتن اکوسیستمهای طبیعی، تخریب مراتع، جنگلها و مزارع و همچنین تهدید کیفیت آب سرچشمهها و سفرههای آب زیرزمینی، به خطر افتادن حیات گونههای گیاهی و جانوری، خصوصاً گیاهان دارویی و تهدید فعالیتهای کشاورزی و دامپروری و بطور کلی از بین رفتن شرایط مساعد زندگی برای ساکنین منطقه، از پیامدهای منفی فعالیتهای بی حد و اندازۀ کارخانجات تولید سیمان و معادن مرتبط با آن به شمار میرود. از اینرو، تحقیق حاضر با هدف مطالعه برخی خصوصیات شیمیایی و بیولوژیکی خاک، در اراضی تخریب شده اطراف کارخانه سیمان تربتجام در اثر معدن‌کاوی صورت پذیرفت. مواد و روشها: این پژوهش در سال 1401 درمحدوده مراتع و مناطق معدن‌کاوی شده مجاور کارخانه سیمان تربتجام واقع در استان خراسان رضوی انجام شد. چهار سایت تخریب شده ناشی از معدن‌کاوی شامل مناطق ریزشکوه، واریزه‌های سنگی حین معدن‌کاوی، واریزه‌های ناشی از جاده‌سازی و منطقه تحت تاثیر معدن مارن درنظر گرفته شدند که درکنار یک منطقه شاهد مورد مقایسه قرار گرفتند. در هر یک از مناطق، پنج سایت و در هر سایت سه محدوده‌ تصادفی ترانسکت (مجموعا 45 ترانسکت) مستقر گردید. در طول ترانسکتها پلاتهای یک متر مربعی با فواصل 10 متری از یکدیگر مستقر شدند. در تمامی سایتها، جهت بررسی خصوصیات شیمیایی، فعالیتهای زیستی و عناصر ماکرو خاک، نمونهبرداری از دو عمق صفر تا 20 و 20 تا 40 سانتیمتر صورت گرفت. نتایج: یافتههای پژوهش حاضر نشان دادند که میزان پتاسیم خاک در عمق 20 تا 40 سانتیمتر نسبت به عمق صفر تا 20 سانتیمتر بطور معنیداری و به میزان 86/4 درصد بیشتر و هدایت الکتریکی خاک در عمق 20 تا 40 سانتیمتر نسبت به عمق صفر تا 20 سانتیمتر بطور معنیداری و به میزان 37/3 درصد کمتر بود. فعالیت میکروارگانیسمهای خاک (شامل قارچهای میکوریزا و باکتریهای هوازی و بیهوازی) در منطقه شاهد، نسبت به مناطق معدنکاوی شده بطور معنیداری بیشتر بود. میزان ماده آلی و فسفر خاک، با انجام فعالیتهای معدنکاوی نسبت به منطقه شاهد بطور معنیداری کاهش یافت. در تحقیق حاضر، نوسانات pH خاک، بسیار ناچیز و کمتر از یک بود. با این وجود، بالاترین میزان pH خاک در منطقه واریزه سنگی در هر دو عمق صفر تا 20 سانتیمتر و 20 تا 40 سانتیمتر و منطقه جادهسازی در عمق 20 تا 40 سانتیمتر وجود داشت و در این مناطق، pH خاک به سمت قلیایی شدن پیش رفت. کمترین میزان pH خاک نیز در منطقه شاهد و در عمق 20 تا 40 سانتیمتر مشاهده شد. بطوری که میزان pH خاک در این ناحیه و عمق نمونهبرداری، کمتر از 4/7 بود. نتیجهگیری: بر اساس یافتههای تحقیق حاضر، اثر عمق نمونهبرداری بر صفات بررسی شده چندان محسوس نبود. اما عمده صفات بررسی شده، تحت تاثیر مکانهای مورد مطالعه قرار گرفتند. بطوری که میزان میکروارگانیسمهای خاک در منطقه شاهد، نسبت به مناطق معدنکاوی شده بطور معنیداری بیشتر بود. از این رو، پیشنهاد میشود که عملیات احیاء خاک در مناطق معدنکاوی شده صورت پذیرد و قوانینی وضع گردد تا معدنکاوان و فعالان حیطه کاری همچون کارخانجات تولید سیمان، پس از برداشت معادن، آن مناطق را دوباره احیاء کنند.   Abstract Background: Today, water, soil, and air pollution due to human industrial activities have seriously threatened nature. The cement production industry and the exploitation of related mines is one of these environmental pollutants. The destruction of natural ecosystems, the destruction of pastures, forests, and fields, as well as the threat to the quality of water sources and underground water tables, endangering the lives of plant and animal species, especially medicinal plants, and threatening the activities of agriculture and animal husbandry and in general the destruction of favorable living conditions for residents of the region are among the negative consequences of unlimited activities and cement factories and mines related to it. Therefore, the current research aimed to study some chemical and biological properties of soil was carried out in the destroyed lands around the Torbet-e Jam cement factory due to mining. Methodology: This research was conducted in 2022 in the range of pastures and mined areas adjacent to the Torbat-e Jam cement factoryin Khorasan Razavi Province. Four destroyed sites due to mining were considered, including Mountain Fall, Warizeh Sangi, road building, and the area affected by marl mining, which was compared with a control area. In each region, five sites and in each site three random transect ranges (45 transects in total) were established. Along the transects, plots of one square meter were established at 10 meters intervals from each other. In all the sites, to check the chemical properties, biological activities, and macro elements of the soil, sampling was done from two depths of zero to 20 cm and 20 to 40 cm. Results: The results indicated that the amount of potassium in soil at the depth of 20 to 40 cm was significantly higher by 4.86% compared to the depth of zero to 20 cm and the electrical conductivity of the soil at the depth of 20 to 40 cm was significantly lower by 3.37% compared to the depth of zero to 20 cm. The activity of soil microorganisms (including mycorrhizal fungi and aerobic and anaerobic bacteria) in the control area was significantly higher than in the mined areas. The amount of soil organic matter and phosphorus decreased significantly with the mining activities compared to the control area. In the present research, soil pH fluctuation was very small and it was less than one. Nevertheless, the highest pH of the soil was found in the area of Warizeh Sangi at both depth of zero to 20 and 20 to 40 cm and the area of road building at a depth of 20 to 40 cm and in these areas, the pH of the soil went towards alkalinity. The lowest soil pH was observed in the control area at a depth of 20 to 40 cm. So that, the soil pH in this area and sampling depth of 20 to 40 cm was less than 7.4. Conclusion: Based on findings of the present research, the effect of sampling depth on the studied traits was not noticeable. However, most of the examined traits were influenced by the studied places. So, the amount of soil microorganisms in the control area was significantly higher than in the mined areas. Also, the amount of soil organic matter and phosphorus decreased significantly compared to the control area by manipulating natural resources and carrying out mining activities. Therefore, it is suggested that soil reclamation operations be carried out in mined areas and laws should be established so that the miners and the activists of the working area such as cement factories, after using the mines, revival those areas.   واژه‌های کلیدی: تخریب خاک, قارچ میکوریزا, معدن‌کاوی, هدایت الکتریکی Keywords: Electrical conductivity, Mining, Mycorrhizal fungi, Soil macro elements 0 0 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-2840-1&slc_lang=fa&sid=1 saeid Abditazik سعید عبدی تازیک saeid_abditazik@yahoo.com 100319475328460019048 100319475328460019048 Yes دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Adel Sepehri عادل سپهری adelsepehry@gmail.com 100319475328460019049 100319475328460019049 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Mohammad Farzam محمد فرزام mjankju@gmail.com 100319475328460019050 100319475328460019050 No دانشگاه فردوسی مشهد mojgan sadat azimi مژگان سادات عظیمی azimi.mojgansadat@gmail.com 100319475328460019051 100319475328460019051 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان