fa بررسی تاثیر قارچ‌های مایکوریزا بر تغییرات برخی ویژگی‌های مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی گونه دیوخار ترکمنی (Lycium depressumm) در شرایط تنش شوری تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">سابقه و هدف:</span></span></b><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> تنش شوری یکی از چالش‌های عمده در پایداری اکوسیستم‌های طبیعی است که بر رشد و عملکرد گیاهان به ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک تأثیر می‌گذارد. ویژگی‌های فیزیولوژیکی گونه دیوخارترکمنی (</span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Lycium depressumm</span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) به دلیل مقاومت نسبی‌اش به شرایط سخت محیطی، آن را به گیاهی ایده‌آل برای بیابان‌زدایی و کاهش درجه شوری خاک تبدیل کرده است تا حدی که اخیرا به عنوان یکی از گونه های هدف در برنامه‌های اصلاح و احیا مراتع شور و قلیا مورد استفاده قرار گرفته است. هدف از این تحقیق بررسی برخی از خصوصیات مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی گونه دیوخارترکمنی </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">(L. depressum Stocks.)</span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> تلقیح شده با قارچ مایکوریز تحت تاًثیر تنش شوری است. </span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مواد و روش‌ها:</span></span></b><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> به منظور بررسی تاثیر قارچ‌های ماکوریزا بر تغییرات برخی ویژگی‌های مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی گونه دیوخار ترکمنی در شرایط تنش شوری آزمایش گلدانی به&rlm;صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کاملاً تصادفی با چهار تکرار انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل 1) قارچ آربسکولار مایکوریزا </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Funneliformis mosseae</span></span></span></i><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> (F1), Rhizophagus intraradices (F2), F. mosseae +R. intraradices (F1+F2)</span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، شاهد (بدون قارچ </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">F0</span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) 2) چهار سطح تنش شوری (</span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">S1=6</span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">S2=10</span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">S3=14</span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">S4=18</span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> دسی زیمنس بر متر) بود. تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از مدل خطی عمومی</span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> (GLM) </span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در نرم‌افزار</span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> Minitab 19 </span></span></span></i><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">انجام و مقایسه میانگین‌ها با آزمون </span></span><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">توکی صورت گرفت. نمودارها با استفاده از نرم‌افزار</span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> Excel 2016 </span></span></span><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">رسم شدند</span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">.</span></span></span><span lang="FA" style="line-height:115%"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نتایج:</span></span></b> <span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">نتایج نشان داد که اثرات ساده و متقابل تیمارهای شوری و قارچ بر صفات مورد مطالعه اثرگذاری معنی داری دارد (</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">P<0.05</span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">). همچنین بیشترین میزان فنل، فلاونوئید، آنتی‌اکسیدان و پرولین در تیمار سطح 4 شوری (</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">S₄</span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">) و ترکیب دو گونه قارچ </span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">&nbsp;F₁+F₂</span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:"> و کمترین میزان آن در تیمار شاهد (بدون قارچ) و سطح1 (</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">S₁</span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">) شوری مشاهده گردید. در حالی که بیشترین میزان سبزینگی، وزن تر برگ، وزن خشک برگ، تعداد برگ، و ارتفاع گیاه نیز در تیمار ترکیب دو گونه قارچ </span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">F₁+F₂</span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:"> و سطح یک تنش شوری (</span><i><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">S₁</span></i><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">) مشاهده گردید و کمترین مقدار پارامترهای مورفولوژی اندازه‌گیری </span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">شده در تیمار شاهد بدون قارچ (</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">F₀</span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">) و سطح 4 تنش شوری (</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">S₄</span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">) مشاهده گردید.</span><b><span lang="FA" style="line-height:115%"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></b></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:">نتیجه‌گیری:</span></b><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:"> بر اساس نتایج این تحقیق مشاهده شد که تنش شوری بر ویژگی‌های مورفولوژی گیاه دیوخارترکمنی اثر منفی می‌گذارد اما تلقیح گیاه دیوخارترکمنی با قارچ های مایکوریزا تا حد زیادی اثرات منفی تنش شوری را کاهش می دهد</span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""> .</span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:"> بطور کلی می‌توان نتیجه‌گیری کرد که استفاده از قارچ‌های مایکوریزا به‌ویژه ترکیب گونه‌های </span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">F₁+F₂</span><span b="" nazanin="" style="font-family:"> می‌توانند به‌طور مؤثری به افزایش تحمل گیاهان در برابر تنش‌های شوری کمک کنند و ویژگی‌های فیتوشیمیایی و مورفولوژیکی آن‌ها را بهبود بخشند. این یافته‌ها تأکید می‌کند که بهره‌برداری از این قارچ‌ها به‌عنوان یک استراتژی مؤثر می‌تواند در پروژه‌های اصلاح و احیای مراتع آسیب‌دیده به دلیل تنش‌های محیطی، به ویژه شوری، نقش کلیدی ایفا کرده و به بازگرداندن سلامت و بهره‌وری اکوسیستم‌های مرتعی کمک نماید.</span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Background and objectives: </span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Salinity stress is a major environmental challenge affecting plant growth and performance, particularly in arid and semi-arid regions. The physiological characteristics of Lycium depressum make it a promising candidate for desertification control and soil salinity reduction due to its resilience to harsh conditions. Given its recent inclusion in restoration programs for saline and alkaline rangelands, this study investigates the morphological and phytochemical traits of L. depressum inoculated with mycorrhizal fungi under salinity stress.</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Methodology: </span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">A factorial greenhouse experiment was conducted using a completely randomized block design with four replications to assess the effects of mycorrhizal fungi on L. depressum under salinity stress. The experimental factors included: Arbuscular Mycorrhizal Fungi &ndash; Funneliformis mosseae (F1), Rhizophagus intraradices (F2), their combination (F1+F2), and a control group (without fungi, F0). Salinity Stress Levels &ndash; Four treatments (S1=6, S2=10, S3=14, and S4=18 dS/m).</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Results</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: The results demonstrated significant effects (P < 0.05) of both salinity treatments and fungal inoculation on the studied traits. The highest levels of phenols, flavonoids, antioxidants, and proline were recorded in the highest salinity treatment (S4) with the fungal combination (F1+F2), while the lowest levels were observed in the control group (F0) at the lowest salinity level (S1). Conversely, leaf greenness, fresh leaf weight, dry leaf weight, leaf count, and plant height reached their highest values in the fungal combination (F1+F2) at the lowest salinity level (S1), whereas the lowest values were observed in the control treatment (F0) under the highest salinity level (S4).</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Conclusion</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: Salinity stress adversely affects the morphological traits of L. depressum, but mycorrhizal fungi inoculation significantly mitigates these negative impacts. The combined fungal treatment (F1+F2) demonstrated the most substantial benefits, improving plant tolerance to salinity and enhancing phytochemical and morphological traits. These findings highlight the potential of mycorrhizal fungi as an effective strategy for rehabilitating degraded rangelands affected by environmental stresses, particularly salinity, thereby contributing to ecosystem health and productivity restoration.</span></span></span></span></span><br> &nbsp; اکوسیستمهای مرتعی, همزیستی, اصلاح مرتع, مناطق خشک و نیمه خشک, بیابان زدایی Arbuscular mycorrhizal fungi, symbiosis, salinity stress, antioxidants, proline 68 87 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-274-13&slc_lang=fa&sid=1 Yasaman Kiasi یاسمن کیاسی ykiassi@yahoo.com 100319475328460018138 100319475328460018138 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Mohamad Rahim Forouzeh محمد رحیم فروزه rfroozeh@yahoo.com 100319475328460018139 100319475328460018139 Yes Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Elham Malekzadeh الهام ملک زاده malekzadeh@yahoo.com 100319475328460018140 100319475328460018140 No Department of Soil Sciences, Faculty of Soil Sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه حاصل‌خیزی و بیولوژی خاک، دانشکده مهندسی آب و خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Abdollah Ardebili عبداله اردبیلی ardebili@yahoo.com 100319475328460018141 100319475328460018141 No Department of Microbiology, Faculty of Medicine, Golestan University of Medical Sciences and Health Services, Gorgan گروه میکروب شناسی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشت درمانی گلستان، گرگان، گرگان Hossein Barani حسین بارانی barani@yahoo.com 100319475328460018142 100319475328460018142 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان