Journal of Rangeland

fa تحلیل گرایش بهره‌برداران نسبت به فردی‌سازی مراتع (مطالعه موردی: مراتع شمال غربی استان گلستان) Analysis of beneficiaries' tendencies towards rangeland individualization (Case study: Northwest rangelands of Golestan province تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: بهرهبرداری و چرای دام از مراتع مهمترین فعالیت انسانی است که انتخاب آن به عوامل مختلفی بستگی دارد. اهمیت نحوه مدیریت سامانهای عرفی مراتع در چند دهه اخیر آن را به یکی از چالشهای مدیریتی مراتع در کشور تبدیل کرده است. مراتع جهت تداوم و پایداری نیاز به مدیریت اصولی و برنامهریزی نسبت به منابع موجود (آب، خاک و گیاه) و دامها دارند، برنامهریزی جهت بررسی وضعیت حال و تصمیمگیری برای آن حائز اهمیت میباشد..از اینرو، اهمیت انتخاب نوع بهرهبرداری در مدیریت پایدار دام و مرتع، آن را به عنوان یکی از حیاتیترین موضوعات در زمینۀ حفاظت، احیاء، اصلاح، بهرهبرداری اصولی و توسعه مراتع تبدیل نموده است. در همین راستا تحقیق حاضر به بررسی گرایش بهرهبرداران به فردیسازی مراتع در بین بهرهبرداران شهرستان گمیشان در شمال غربی استان گلستان پرداخته است.ش ولاس تمواد و روشها: تحقیق حاضر از لحاظ گردآوری دادهها، میدانی، و از لحاظ کنترل متغیرها، توصیفی و از لحاظ راهبرد اجرا، پیمایشی میباشد. جامعه آماری تحقیق را 200 نفر از بهرهبرداران مرتعی از سه سامان عرفی در شهرستان گمیشان استان گلستان تشکیل دادهاند. به طوری که 127 نفر از آنها بر اساس جدول کرجسی مورگان به عنوان حجم نمونه انتخاب شد. نمونهگیری به صورت تصادفی طبقهبندی شده انجام شد. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه  بود که با توجه به هدف تحقیق و بر اساس پیشینۀ پژوهش و همچنین مصاحبه با کارشناسان و بهرهبرداران خبره مبتنی بر روش گروه متمرکز به صورت نظامیافته و استخراج مجموعهای از مؤلفهها مرتبط با موضوع به صورت زوجی تدوین گردید. برای تعیین گرایش بهرهبرداران فردیسازی (تنسیق) مرتع از 44 گویه در قالب 7 مؤلفۀ اقتصادی، اجتماعی، آب و خاک، احیاء و حفاظت، دام و دامداری، رفاهی و مدیریتی، بهره گرفته شد. روایی پرسشنامه از سوی پانلی از کارشناسان و بهرهبرداران خبره مورد تأیید قرار گرفت. برای اطمینان از پایایی آن به محاسبۀ ضریب آلفای کرونباخ اقدام شد که مقدار آن به طور متوسط 805/0 به دست آمد که مبین پایایی قابل قبول پرسشنامه است. محاسبات آماری در این تحقیق با استفاده از نرمافزار SPSS25 در دو بخش توصیفی و استنباطی صورت گرفت. نتایج: نتایج به دست آمده از تحقیق نشان داد، بهرهبرداران تمایل بیشتری با مقدار عددی 76/2 به فردیسازی مراتع داشتند. نتایج حاکی از آن بود که فردیسازی مراتع در «ایجاد سرمایهگذاری در دام و مرتع» و «بهبود درآمد حاصل از دامداری» در بعد اقتصادی، «کاهش تخلفات و جرائم در مرتع» در بعد اجتماعی، «استفاده بهینه از آبهای سطحی در مرتع» و «جلوگیری از فرسایش خاک و از بین رفتن خاک سطحی» در بعد آب و خاک، «جلوگیری از  ورود دامداران غیربومی به مرتع» و «احیای اراضی مرتعی از طریق بوتهکاری و روشهای تلفیق» در بعد احیاء و حفاظت مرتع، «رعایت سیستم چرایی در مرتع» و «ایجاد فضای مناسب جهت تأمین شرب دام» در بعد دام و دامداری، «توسعه بهتر پنلهای انرژی خورشیدی در مرتع» و «دسترسی به امکانات مناسب برای زندگی خانواده» در بعد رفاهی، و همچنین «بهبود در خلاقیت و نوآوری در مدیریت مرتع» و «حمایت سازمانی و دسترسی به خدمات دولتی » در بعد مدیریتی، به دلیل کمتر بودن مقدار میانگین از عدد سه (حد وسط) نسبت به بهرهبرداری مشاع بیشترین تأثیر مثبت را داشته است. ضمن این که ابعاد «مدیریتی» و «دام و دامداری» در فردیسازی مراتع و بعد «اجتماعی» در بهرهبرداری مشاع، بیشترین اهمیت را دارا بودند. همچنین نتایج به دست آمده از آزمون t تکنمونهای نشان داد، گرایش بهرهبرداران در انتخاب نوع بهرهبرداری در سطح اعتماد 99 درصد در کلیۀ ابعاد به جزء بعد «آب و خاک» تأثیر معنیداری داشته است. نتیجه‌گیری: با توجه به این که مدیریت پایدار مراتع با چالشهای جدی تخریب مواجه است، لذا انتخاب نوع بهرهبرداری در جهت مدیریت هر چه بهتر مراتع از مهمترین اولویتها است. همانطور که نتایج نشان داد گرایش بهرهبرداران در منطقه مورد مطالعه به سمت فردیسازی مراتع بوده است؛ لذا میتوان ضمن تغییر در تصورات سنتی دامداران نسبت به بهرهبرداری مشاع، زمینه توانمندی آنها را به ویژه در بخش اقتصادی و همچنین استفادۀ چندمنظوره از مراتع از طریق تنسیق مراتع فراهم نمود. از طرفی، نتایج تحقیق نشاندهندۀ این موضوع است که در بهرهبرداری مشاع، اعتماد، مسئولیتپذیری، همدلی و مشارکت، سرمایۀ اجتماعی و همبستگی اجتماعی، بیشتر از بهرهبرداری فردی از مراتع است. از اینرو در بهرهبرداری مشاع، میتوان با برنامهریزی و قطعهبندی شفاهی مراتع(بر اساس نظر بهره برداران در  نتایج تحقیق) ، ضمن رعایت دقیق زمان ورود و خروج دام به مرتع و جلوگیری از دام مازاد به آن، گامی مؤثر در جهت مدیریت پایدار مراتع برداشت.   Background and purpose: Exploitation and grazing of livestock is the most important human activity on the rangelands. The importance of how to manage the ranch units of each and every rangelands is  one of the management challenges of rangelands in the country. Rangelands need basic management and planning for keeping resources (water, soil and plants) safe and livestock grazing continuity. Therefore, the importance of proper use of rangeland has made it as one of the most vital issues in the field of conservation, rehabilitation, improvement, and development of rangelands. In this regard, the present research has investigated the willingness of ranchers towards the individualization of rangeland among the ranchers of Gamishan city in the northwest of Golestan province. Materials and Methods: The present research is field in terms of data collection, descriptive in terms of variable control, and survey in terms of implementation strategy. The statistical population of the research consists of 200 rangeland households from three ranch units in Gomishan city of Golestan province. So that 127 of them were selected as the sample size based on Krejcie Morgan table. Sampling was random as well as the classification. The data collection tool was a questionnaire that was systematically developed according to the purpose of the research and based on the background of the research as well as interviews with experts and experienced ranchers based on the focused group method and extracting a set of relevant components. To determine the willingness of ranchers towards the individualization of rangelands, 44 items in the form of 7  components economic, social, water and soil, rehabilitation and protection, livestock and animal husbandry, welfare and management were used. The validity of the questionnaire was confirmed by a panel of experts and ranchers. To ensure its reliability, Cronbach's alpha coefficient was calculated, which averaged 0.805, which indicates the acceptable reliability of the questionnaire. Statistical calculations in this research were performed using SPSS25 software in two descriptive and inferential sections. Results: The results of the research showed that ranchers had a greater willingness to individualize their rangelands with a numerical value of 2.76. The results indicated that, the individualization of rangelands from economic dimension was depend on "creating investment in livestock and rangeland" and "improving livestock income". Reducing violations and crimes in rangeland was the most important issue in the social dimension.  And " optimum use of surface water in the pasture" and "Prevention of soil erosion and loss of surface soil" in water and soil dimension were pointed out. Avoiding non-native ranchers from entering the rangeland "and "rehabilitation of rangeland lands through plantation and integrated methods" were found important in the dimension of rangeland restoration and protection. Grazing system in the rangeland and creating a suitable space for providing livestock drinking in the dimension of livestock and animal husbandry were named. Development of clean energy such as solar panels in the rangeland and access to suitable facilities for family life in the welfare dimension, improvement in creativity and innovation in rangeland management and organizational support and access to government services in the management dimension were focused on. In addition, the dimensions of "management" and "livestock and animal husbandry" in the individualization of rangelands and "social" dimension in the exploitation of collective were the most important cases.  Also, the results obtained from a single sample t test showed that the willingness of ranchers in choosing the type of exploitation at the level of 99% confidence are in all criteria except "water and soil" had a significant effect. Conclusion: Considering that sustainable rangeland management faces serious challenges of degradation, so choosing the type of exploitation for better rangeland management is one of the most important priorities. As the results showed, the willingness of ranchers in the study area has been towards individualization of rangelands needs changing the traditional perceptions of ranchers towards the collective exploitation of the land. The research results show that in collective exploitation, trust, responsibility acceptance, empathy and participation are good. تعارضات, سرمایه اجتماعی, مالکیت, سیستم بهره‌برداری Conflict, Social Capital, Ownership, Exploitation System 604 619 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-140-5&slc_lang=fa&sid=1 Mouhamadreza Shahraki محمدرضا شهرکی human.rangeland@gmail.com 100319475328460015775 100319475328460015775 No Central Office for Natural Resource and Watershed Management, Golestan Province, Gorgan اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گلستان، گرگان Navid Naimian نوید نعیمیان Navid_naeimian@iausari.ac.ir 100319475328460015776 100319475328460015776 No Wood and Paper industries, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari صنایع چوب و کاغذ، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری Khadijeh Mahdavi خدیجه مهدوی kh_mahdavi@yahoo.com 100319475328460015777 100319475328460015777 Yes Department of Natural Resource, Nour Branch, Islamic Azad University, Nour گروه منابع طبیعی، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور Ehsan Zamani shourabi احسان زمانی شورابی ehsan.zamanisaman@gmail.com 100319475328460015778 100319475328460015778 No Central Office for Natural Resource and Watershed Management Chaharmahal and Bakhtiari Province, Yasooj اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان چهارمحال و بختیاری، یاسوج