fa مکان‌یابی توسعه گیاه دارویی کاکوتی (Ziziphora tenuior) با استفاده از روش ANP Fuzzy در حوزه آبخیز سبلان استان اردبیل تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:B Nazanin;">کشت و توسعه‌ گیاهان دارویی، یک روش موثر جهت تامین تقاضای روزافزون برای گیاهان دارویی، جلوگیری از برداشت بیش از حد آنها و حفاظت از جمعیت&shy;های طبیعی و وحشی این گیاهان است. کاکوتی <strong>(</strong></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Ziziphora tenuior</span></span></span></em><strong><span style="font-family:B Nazanin;">) </span></strong><span style="font-family:B Nazanin;">یکی از گیاهان دارویی سنتی در ایران است که با داشتن ماده&shy;ای تحت عنوان </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Pulegone</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">، اثرات ضد دردی و ضد التهابی آن به خوبی مشخص شده است. هدف اصلی این تحقیق، مکان‌یابی کشت گیاه کاکوتی در حوزه آبخیز سبلان با استفاده از روش </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ANP Fuzzy</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> است. در این راستا 12 معیار در قالب خوشه&shy;&shy;های توپوگرافی، خاک، اقلیم، زمین&shy;شناسی و کاربری اراضی با استفاده از روش تحلیل شبکه&shy;ای و استفاده از نظر کارشناسان، در محیط نرم‌افزار </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Super Decision</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> وزن‌دهی شده و برای هم‌مقیاس‌سازی معیارها نیز از روش فازی در محیط نرم‌افزار </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Idrisi Selva</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> استفاده شد</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">.</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> در نهایت با استفاده از روش ترکیب خطی وزنی، لایه‌های موردنظر با اعمال وزن مربوطه، روی&shy;هم‌گذاری شده و نقشه تناسب کشت و توسعه این گیاه تهیه شد. نتایج نشان داد که به‌ترتیب معیارهای ارتفاع، دما، عمق خاک و درصد شیب مهم‌ترین معیارهای مؤثر برای کشت و توسعه این گیاه در منطقه می&shy;باشند و 4245 هکتار (14/16 درصد) دارای پتانسیل زیاد یا خیلی زیاد، 00/4283 هکتار (37/16 درصد) دارای پتانسیل متوسط، 56/4721 هکتار (04/18 درصد) دارای پتانسیل کم و 12913 هکتار (35/49 درصد) از منطقه، به دلیل محدودیت کاربری اراضی، فاقد توان برای کشت و توسعه گیاه دارویی کاکوتی است. برای صحت&shy;سنجی مدل مورد استفاده در این تحقیق، نقشه محدوده پراکنش کاکوتی با نقشه کلاس پتانسیل نهایی به دست آمده از مدل </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ANP Fuzzy</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">، روی هم&shy;گذاری شد و نتایج نشان داد که 6/88 درصد از محدوده پراکنش کاکوتی، در طبقه با کلاس پتانسیل متوسط، زیاد یا خیلی زیاد قرار می&shy;گیرد. در نتیجه، مدل فازی-تحلیل شبکه‌‌ای (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ANP Fuzzy</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">) به‌خوبی قادر به شناسایی مناطق مناسب برای توسعه کشت گیاه دارویی کاکوتی در حوزه موردمطالعه بوده است.</span> Cultivation and development of medicinal plants is an effective way to fulfil of medicinal plants demand and to protect natural habitat to over use. <em>Ziziphora tenuior</em> is one of the traditional medicinal plants in Iran, which has a substance called Pulegone with its analgesic and anti-inflammatory effects. The main purpose of this study is find suitable landfor the plant cultivation in Sabalan watershed using ANP Fuzzy method. Most of relevant criteria (14) such as topographic, Soil, Climate, Geological and Land use were weighed using Analytical Network Process method and Delphi expert&rsquo;s opinions in Super Decision software environment. The make a Fuzzy method, Idrisi Selva software environment was used. Using the weighted linear combination method, desired layers were created and overlaid to make the land suitability map for the plant development.&nbsp; The results showed that altitude, temperature, soil depth and slope percentage are the most important criteria in cultivation and development of this plant in the region, respectively. Based on the results, 4245 hectares (16.14%) of area has a high or very high, 4283 hectares (16.83%) has moderate, 4271.56 hectares (18.04%) has low potential for cultivation and development of <em>Ziziphora tenuior.</em> Also 12913 hectares (49.35%) of the area has found non suitable. The model was validated by matching the <em>Ziziphora tenuior</em> distribution boundary on the areas with the final potential classes map. Results showed that 88.6% of this boundaries are fitting to medium, high or very high potential classes. Thus it could be concluded that ANP Fuzzy model is well able to identify suitable areas for the development of this plant cultivation. ارزیابی چند معیاره, سامانه اطلاعات جغرافیایی, کاکوتی, گیاه دارویی, فرایند تحلیل شبکه‌ای. Multi Criteria Evaluation, GIS, Ziziphora tenuior, Medicinal Plant, ANP. 156 167 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-199&slc_lang=fa&sid=1 Marziye Alikhah asl مرضیه علی‌خواه اصلی alikhahasl@pnu.ac.ir 100319475328460012019 100319475328460012019 Yes Department of Agriculture and Natural Resources, Payame Noor University, Tehran گروه کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه پیام نور، تهران Mehdi Moameri مهدی معمری 100319475328460012020 100319475328460012020 No Department of Plant Sciences and Medicinal Plants, Water Management Research Center, University of Mohaghegh Ardabibli, گروه علوم گیاهی و گیاهان داروئی و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل Dariush Naseri داریوش ناصری 100319475328460012021 100319475328460012021 No Department of Environmental, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil گروه محیط‌‌ زیست، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل Shahryar Meftahi شهریار مفتاحی 100319475328460012022 100319475328460012022 No General Department of Natural Resources and Watershed Management of Ardabil, Ardabil اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری اردبیل، اردبیل